રોયલ હોબાર્ટ હોસ્પિટલમાં એક દિવસ એક રાત : ડો. મહેબૂબ દેસાઈ

હોબાર્ટના ૪૨, લીવર પૂલ સ્ટ્રીટ પર આવેલ રોયલ હોબાર્ટ હોસ્પિટલ ઓસ્ટ્રેલિયાની બીજા નંબરની જુનામાં જૂની હોસ્પિટલ છે. તેનો આરંભ ૧૮૦૪માં થયો હતો. ૧૮૨૦માં તે લીવર પૂલ પર આવેલા હાલની બિલ્ડીંગમાં શીફ્ટ થઇ હતી. ૨૧૯૦ પૂર્ણ સમયનો તાલીમ પામેલા સ્ટાફ અને ૩૦૧૫ જેટલો હંગામી સ્ટાફ ધરાવતી આ હોસ્પિટલ તાજમાનીયા રાજ્યની અઢી લાખની પ્રજાને ૨૪ કલાક સેવા આપે છે. સારવાર, સંશોધન અને શિક્ષણ જેવા ત્રીહેતું સાથે ચાલતી આ હોસ્પિટલ તજમાનીયા યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલી છે. ૫૫૦ બેડ અને નવ ઇન્ટેન્સિવ કેર યુનિટના બેડ ધરાવતી આ હોસ્પિટલમાં સારવાર લેવી એ એક આહલાદક અનુભવ છે. ઓસ્ટ્રેલિયાની જુદી જુદી યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ કરતા મેડીકલ વિદ્યાર્થીઓ અહિયા તાલીમ લેવા આવે છે. મારો સીટી સ્કેન અને એક્સરે સિડની અને તાજામાંનીયાની બે મેડીકલ વિદ્યાર્થીનીઓએ તજજ્ઞોના માર્ગ દર્શન તળે લીધો હતો. બે મોટા બિલ્ડીંગમાં વિભાજીત રોયલ હોબાર્ટ હોસ્પિટલમાં જુનિયર અથવા અન્ય દેશની ડીગ્રી ધરાવતા દાક્તરોને રજીસ્ટ્રાર કહેવામાં આવે છે.  અત્યંત આધુનિક સાધના સામગ્રીથી સજ્જ આ હોસ્પિટલ મારા માટે તો અજાણ્યા રણમાં ભુલા પડેલા મુસાફિર જેવી હતી. ન તો હોસ્પિટલની કોઈ સિસ્ટમથી હું વાકેફ હતો, ન તેની નર્સો, દાક્તરો કે કર્મચારીઓના ઓસ્ટ્રેલિયન ઉચ્ચારોવાળા અંગ્રેજીથી હું પરિચિત હતો. મારું ઓપરશન લગભગ સવારે નવેક વાગ્યે શરુ થયું હતું. અને સાડા અગીયારેક વાગ્યા સુધી ચાલ્યું હતું. ઓપરશન પછી જે રૂમમાં મને લાવવામાં આવ્યો, તે રૂમમાં ચાર બેડ હતા. ત્રણ બેડ પર ઓસ્ટ્રેલિયાની ત્રણ સીનીયર સીટીઝન વયોવૃદ્ધ લેડી હતી. જયારે દરવાજ પાસેના જ બેડ પર મારો વિસામો હતો.

ભાનમાં આવતા મને ખાસ્સી વાર લાગી. ભાનમાં આવ્યો ત્યારે મારી આજુ બાજુ ઝાહિદ, કરિશ્મા, સીમા અને સાબેરા ઉભા હતા. મારો પૌત્ર ઝેન મારા ઓપરશન કરેલા હાથ પાસે ઉભો હતો. એ મને એક નજરે તાકી રહ્યો હતો. મેં તેને જોઈને સ્મિત કર્યું. પણ એ પરાણે કરેલા સ્મિતમાં હાથમા થતી અસહ્ય પીડા વર્તાતી હતી. પચ્ચીસ વર્ષો પહેલા જે હાથમા તારો બાંધી મારા ફેક્ચરોને જોડવામાં આવ્યા હતા, એ તારો ઓસ્ટ્રેલિયાના સર્જને પચ્ચીસ વર્ષો પછી કાઢી નાખ્યા હતા. અને તેને સ્થાને બીજી ત્રિકોણ પ્લેટ નાખી મારા કોણીના હાડકાને જોડ્યું હતું. એની અસહ્ય પીડા મને અત્યારે સતાવી રહી હતી. મને ભાનમાં આવતો જોઈ ઝાહીદે આસ્ક્રીમની કેન્ડી મારી સામે ધરી. મેં તેમાંથી એકાદ બટકું લીધું. પણ થોડી થોડી વારે મારી આંખો બંધ થઇ જતી હતી. છતાં સૌને ઓળખવાની અને તેમના પ્રશ્નોના જવાબો આપવાની સભાનતા હું કેળવીચુક્યો હતો. મારા જમણા હાથમાં ગ્લોકોઝ ચડાવેલ હોય તેની ટ્યુબ હતી. મારા મો પર ઓક્સિજન પાઈપ હતી. જયારે મારા બંને પગોમાં ઇલેક્ટ્રિક ગરમાવો આપતું મશીન ગોઠવ્યું હતું. જેથી મારા પગની નસોમાં લોહીનું પરિભ્રમણ ઝડપથી થાય અને મારા હાથમાં થયેલ ઓપરશનમાં જલ્દી રૂઝ આવે. ટૂંકમાં હું ચારે બાજુથી ઘેરાયેલો હતો. પથારીમાં પણ હલન ચલન મારા માટે શક્ય ન હતું. અલબત્ત હોસ્પિટલનો બેડ સંપૂર્ણ આધુનિક હતો. મારી બન્ને બાજુ તેના કન્ટ્રોલિંગ પેડ હતા.બેડ ઉપર નીચે કરવાની  તેમા સ્વીચો હતી. મારી છાતીની સહેજ ઉપર એક બેલની સ્વીચ નર્સને બોલાવવા માટેની લટકતી હતી. અને થોડી થોડી વારે નર્સ મને ચેક કરવા આવતી હતી.

રોયલ હોબાર્ટ હોસ્પિટલમાં દર્દીને ત્રણે સમય પૌષ્ટિક ભોજન વિના મુલ્યે આપવામાં આવે છે. એટલે સવારનો નાસ્તો થોડીવારમાં એક નર્સ આપી ગઈ. ઝાહીદે તે લેવા મને આગ્રહ કર્યો. પણ મેં નાપાડી. અંતે તેણે ફ્રુટના બે પીસ મારા મોમાં મુક્યા. થોડીવારમાં મને વોમીટીંગ થયું. મેં ઝાહીદને કહ્યું,

“હજુ એનેથેસીયાની અસરમાંથી હું સંપૂર્ણ મુક્ત થયો નથી. એટલે કઈ લઇ શકીશ નહિ”

ઝાહીદે તે વાત સ્વીકારી. રમઝાન માસ ચાલતો હોય સાબેરા, કરિશ્મા અને સીમાએ “અમે રોઝો છોડીને આવીએ છીએ” એમ કહી વિદાય લીધી. માત્ર ઝાહિદ આખો દિવસ મારી સાથે રહ્યો. જો કે તેને પણ રોઝો હતો જ. પણ તેણે  રોઝો હોસ્પિટલમાં જ છોડવાનું નક્કી કર્યું હતું. એનેથેસીયાનું ગેન ઓછું થવા લાગ્યું. એટલે નર્સે આવી મને પેઈન કિલર આપી. જેથી તેના ગેનમાં હાથનું દર્દ મને વધુ ન પીડે. આખો દિવસ હું એ જ રીતે ગેનમાં પડ્યો રહ્યો. સાંજે આપણા અમદાવાદમાં જેમ સ્વજનો હોસ્પિટલમાં ઉમટી પડે, તેમજ ઝાહીદના મિત્રો તેમની પત્નીઓ સાથે ઉભરાવા લાગ્યા. અહિયા વસતા ભારતીઓએ પોતાનું એક કુટુંબ બનાવી લીધું છે. તેમાં નાત જાત કે ધર્મના કોઈ ભેદભાવો નથી. બધા એક બીજા સાથે હળીમળીને રહે છે. વાર તહેવારે અથવા ઉજવણીના પ્રસંગો ઉભા કરી ભેગા થાય છે. અને  આનંદ કરે છે. ઝાહીદનો એક મિત્ર દત્તા રાજ મહાબ્રે ગોવાનો બ્રાહ્મણ છે. લગભગ આઠ  વર્ષથી તે હોબાર્ટમાં રહે છે. તેની શાદી આપણા ભારતના રક્ષામંત્રી શ્રી મનોહર પાર્રીકરની સગી ભત્રીજી અનુશ્રી સાથે થઈ છે. પણ બંનેમાં તેની જરા પણ છાંટ વર્તાતી નથી. દત્તા સાથેની મારી થોડા દિવસની મુલાકાતમાં મેં અનુભવ્યું કે તે આધ્યત્મિક ચર્ચાનો શોખીન છે. ધર્મ ઉપરના તેના વિચારો અત્યંત એખલાસ પૂર્ણ છે. તે હોબાર્ટમાં પોતાનું મકાન બનાવી રહ્યો છે. અને તેના ખાત મૂહર્તમાં હિંદુ અને ઇસ્લામિક બંને વિધિ કરાવવા તે ઉત્સુક છે. રમઝાન માસમાં હોબાર્ટની મસ્જીતમાં યોજાતા ઇફ્તીયારીના કાર્યક્રમમાં પણ તે હંમેશા ઝાહિદ સાથે જાય છે અને મગરીબ (સંધ્યા) ની નમાઝ બધાની સાથે પઢે છે. તેણે આવીને તુરત મને કહ્યું,

“અંકલ કૈસે હો ?”

” ઠીક હું” મેં કહ્યું. પછી તે ક્ષમા માંગતા બોલ્યો,

“અંકલ માફ કરના,  અન્નુ (તેની પત્ની) કો હોસ્પિટલ કી એલર્જી હૈ ઇસ લીયે નહિ આઈ. ઘર પર વો આપકો જરૂર મિલને આયેગી”

ઝાહીદનો બીજો મિત્ર પ્રતિક બૈરી અને તેની પત્ની નેહા ચેન્નાઈના બ્રાહ્મણ છે. અમેરિકામાં અભ્યાસ કર્યા પછી તે ઓસ્ટ્રેલિયા આવ્યો છે. લગભગ ચાર વર્ષથી તે હોબાર્ટમાં છે. તેઓ મારા માટે શીરો બનાવીને લાવ્યા હતા. સાંજના સમયે હું થોડો સ્વસ્થ થયો હતો. ત્યારે સાબેરાએ મને નેહાનો શીરો ખાવા આપ્યો. મેં તે ચાખ્યો.

લગભગ સૌ કુટુંબીજનો મારી સાથે નવેક વાગ્યા સુધી રહ્યા. અહિયા હોસ્પિટલમાં કોઈને પણ દર્દી સાથે રાત્રે રહેવાની છૂટ નથી. જેથી બધા મારી વિદાય લઇ નીકળી ગયા. રાત્રી મારા માટે થોડી વસમી બની રહી. કારણ કે એક તો ઓપરશનની પીડા. બીજું, પથારીમાં પણ હલનચલન ન કરી શકવાની મજબુરી. ગ્લુકોઝ નસ દ્વારા ચડાવવાનું ચાલુ હોયને મને  વારંવાર પેશાબની હાજત લાગ્યા કરતી હતી. વળી, દર બે કલાકે નર્સ મારી તપાસ માટે આવતી. મારું બીપી ચેક કરતી. મારા ઓપરશન કરેલા હાથને તપાસતી. તેમાં કેટલી સેન્સીટીવીટી છે. તે હાથ લગાડી જોતી. એટલે મારી આખી રાત પેશાબની હાજત પૂર્ણ કરવામાં અને નર્સની તપાસમાં જ પસાર થઇ ગઈ. જો કે અત્રેની નર્સોની સેવા નોંધનીય છે.આખી રાતમાં એક પણ વાર એવું નથી બન્યું કે મેં બેલ મારી હોય અને નર્સ હાજર ન થઇ હોય. વળી, જયારે તેને જાણ થઈ કે મને વારંવાર પેશાબની હાજત લાગે છે, કે તુરત તેણે મારા પલંગ પાસેના ટેબલ પર એક સાથે બે ત્રણ પેશાબના ટબ મુકી દીધા. આવી તકેદારી આપણી સરકારી હોસ્પિટલોમાં ખાસ જોવા મળતી નથી.

બીજા દિવસની સવાર મારા માટે થોડી રાહત આપનાર બની રહી. હાથનો દુખાવો ચાલીસ ટકા ઓછો થયો હતો. સવારે મારું બીપી ચેક કરવા આવેલ નર્સે મને પૂછ્યું,

“હાઉ યુ આર ફીલીંગ”

“ગૂડ” મેં કહ્યું. તેણે મારા ઓપરેશનના હાથના આંગળા તપસ્યા. આંગળાની સેન્સીટીવીટી તપાસી. આંગળા કેટલા વળે છે તે પણ જોયું. એ પછી “ગૂડ” કહી સ્મિત સાથે તે જતી રહી. થોડીવારે મારો નાસ્તો આવ્યો. બે દિવસથી મેં કઈ ખાધું ન હતું. એટલે મેં બરાબર નાસ્તો કર્યો. એક નર્સે મને તેમાં મદદ કરી. લગભગ નવેક વાગ્યે તો પ્રતિક આવી ચડ્યો. એટલે મને તેની કંપની સારી મળી ગઈ. અડધી કલાક પછી એક ઓસ્ટ્રેલિયન વ્હીલ ચેર લઇ મને લેવા આવ્યો. મેં તેને પૂછ્યું,

“વ્હેર વી આર ગોઈંગ”

“ફોર એક્સરે”

પ્રતીકે મને વ્હીલ ચેર પર બેસાડ્યો. અને પેલો ઓસ્ટ્રેલિયન વ્હીલ ચેરને દોરતો મને એક્સરે રૂમમાં લઇ જવા નીકયો. અમે થોડાક જ આગળ વધ્યા હઈશુને સામેથી ઝાહીદ અને સાબેરાને આવતા મેં જોયા. અને મને થોડી નિરાંત થઇ. તેમને એક્સરે માટે જઈ રહ્યાનું કહી હું આગળ વધ્યો. એક્સરે રૂમમાં મેડમે મને આવકાર્યો

“હેલ્લો, હોઉં આર યુ ?”

“ફાઈન થેન્ક્યુ”

તેણે એક્સરેના ટેબલ પર મારો હાથ મુકાવ્યો. મેં હાથ મુક્તા કહ્યું,

“આ વોન્ટ તો સી માય એક્સરે ” તેણે સ્મિત સાથે કહ્યું.

“ઓહ , શ્યોર”

એક્સરેની વિધિ પૂરી થઇ. એટલે તે મને મારો એક્સરે બતાવવા મારી વ્હીલ ચેર તેના રૂમમાં દોરી ગઈ. મેં મારા હાથનો એક્સરે તેના ટીવીના સ્ક્રીન પર જોયો. મારા હાથમાંથી અગાઉના તારો કાઢી નાખવમાં આવ્યા હતા, અને તેને સ્થાને કોણીમાં ત્રિકોણ પ્લેટ નાખેલી મેં જોઈ. મને સંતોષ થયો.

“થેન્ક્સ” કહી મારી વ્હીલ ચેર બહાર આવી. અને પાછા અમે મારી હોસ્પિટલની રૂમ પર આવ્યા. મને આજે જ રજા  આપી દેવાની હતી. એટલે સાબેરા અને ઝાહીદે હોસ્પિટલનો ગાઉન કાઢી મને મારા કપડા પહેરાવ્યા. હવે એક માત્ર વીધી બાકી હતી. અને એ દવાઓ લેવાની. હવે પછી મારે તારીખ ૬ જુલાઈના રોજ પાડો છોડવા આવવાનું હતું. ત્યાં સુધી લેવાની દવાઓ હોસ્પીટલમાંથી મને આપવામાં આવનાર હતી. અમે તેની રાહમાં બેઠા હતા. લગભગ એકાદ કલાકના ઇન્તઝાર પછી એક કેમિસ્ટ મારી દવાઓ લઈને આવી ચડ્યો. દવાઓ કેમ અને કેટલીવાર લેવાની છે તે સમજાવ્યું. અને હોસ્પીટલમાંથી અમે ઘર તરફ પ્રયાણ કર્યું.

1 Comment

Filed under Uncategorized

ઓપરશનની કથા અને વ્યથા : ડૉ. મહેબૂબ દેસાઈ

 અમે સવારે સાત ત્રીસ વાગ્યે હોબાર્ટ પહોંચ્યા. એરપોર્ટ પર ઝાહિદ અમને લેવા આવ્યો હતો. વરસાદ ચાલુ હતો. ઠંડીનું પ્રમાણ પણ થોડું વધુ હતું. ઝોળીમાં નાખેલા મારા હાથમાં થોડું કળતર થતું હતું. મેં કારમાં સ્થાન લેતા ઝાહીદને પૂછ્યું,

“આજે ઓર્થોપેડિકને મળવાનો સમય લઇ લીધો છે ને ?”

“હા ડેડ, પણ એ પહેલા આપણે અહીંથી સિધ્ધાં રોયલ હોબાર્ટ હોસ્પિટલ જઈએ છીએ. ત્યાં ઇમરજન્સી વોર્ડમાં આપના હાથે પ્લાસ્ટર કરાવી લઈએ. જેથી તમને પીડા પણ ઓછી થાય અને હાડકું જોડાવાની પ્રોસેસ પણ આરંભાય જાય. એ પછી આપણે ઓર્થોપેડિક દાક્તરોનો અભિપ્રાય લઇ આગળ શું કરવું તે વિચારીશું”

મને તેની વાત યોગ્ય લાગી. અમે એરપોર્ટથી સિધ્ધાં રોયલ હોબાર્ટ હોસ્પિટલ પહોંચ્યા. હોબાર્ટની આ સૌથી મોટી અને સરકારી ઇસ્પિતાલ છે. હોબાર્ટમાં ખાનગી ઇસ્પિતાલો પણ છે. પણ સરકારી ઇસ્પિતાલના દાકતરો અને તેમની સેવાની ગુણવત્તા પ્રસંસનીય ગણાય છે. સવારે ઇમરજન્સી વોર્ડ સૂનો હતો. માત્ર દાકતરો અને નર્સો પેશન્ટના ઇન્તઝારમાં જ બેઠા હોય તેમ ભાસતું હતું. રીસેપ્શન પર ઝાહીદે મારો કેસ નોંધાવ્યો. થોડી મીનીટોમાં જ એક ચાયનીઝ દાક્તર મને પ્લાસ્ટર રૂમમાં લઇ ગયો. લગભગ વીસ પચ્ચીસ મીનીટમાં તો મારા ડાબા હાથે પ્લાસ્ટર લાગી ગયું. અને અમે ઘરે આવી ગયા. સાંજે ચાર વાગ્યે ઝાહીદે ડો. સાદીક નામના ઓર્થોપેડિકને મળવાનો સમય લીધો હતો. અમે જયારે તેના ક્લીનીક પર પહોંચ્યા ત્યારે હજુ ડો. સાદીક આવ્યા ન હતા. થોડી મિનિટોના ઇન્તઝાર પછી તેઓ આવી ચડ્યા. અને તેમણે મારો એક્સરે અને હાથ જોઈને કહ્યું,

“મારી સલાહ મુજબ આપે ઓપરેશન કરાવી લેવું જોઈએ. કારણ કે આ ફેકચર નથી. કોણીની બાજુનું હાડકું તૂટી ગયું છે. પ્લાસ્ટર છ અઠવાડિયા સુધી તમારે રાખવું પડશે. અને એ પછી કસરત કરવી પડશે. ઓપરેશનમાં એકાદ અઠવાડિયામાં જ તમારો હાથ કામ કરતો થઇ જશે”

“અમારો જુલાઈની ૯મી તારીખે અમેરિકા જવાનો કર્યક્રમ છે. ડેડ તો ઇન્ડિયાથી જ ટીકીટ લઈને આવ્યા છે.”

“ઓકે, તેમણે ટ્રાવેલિંગ ઇન્સ્યુરન્સ લીધો છે ?”

“હા. દસ હાજર ડોલરનો ઇન્સ્યુરન્સ છે”

“તો તો ઓપરશન કરવામાં કોઈ તકલીફ ન પડવી જોઈએ. જો તમે એકાદ બે દિવસમાં ઓપરેશનનો નિર્ણય લો તો હું તમારુ ઓપરેશન કરી શકીશ. કારણ કે શનિવારે જુ અમેરિકા જઉં છું. એકાદ અઠવાડિયા પછી પાછો આવીશ.”

“સારું હું અને ડેડી વિચારીને તમને સાંજે જણાવીએ છીએ”

એમ કહી અમે ડો. સાદીકની વિદાય લીધી. ઘરે આવી ઝાહીદે અમદવાદમાં મારા સાળા ગુલામ નબીને મારો એક્સરે અને તેનો રીપોર્ટ વોટ્સ અપ પર મોકલાયા. અને અમદાવાદના ઓર્થોપેડિકની સલાહ લેવા જણાવ્યું. ગુલામ નબીએ અમદાવાદના બે જાણીતા ઓર્થોપેડિકનો સંપર્ક કર્યો. બંનેએ મારો એક્સરે અને રીપોર્ટ જોઈ કહ્યું,

“આવા કેઈસમાં મોટે ભાગે અમે પ્લાસ્ટર કરીએ છીએ. પણ વિદેશમાં આવા કેઈસમાં જલ્દી રિકવરી માટે ઓપરશન કરવાની જ સલાહ આપવામાં આવે છે.”

ગુલામ નબીએ આ અભિપ્રયા ઝાહીદને ફોન પર જણાવ્યો.

દરમિયાન ઝાહીદે મેં જે ટાટા એઆઈજી ઇન્સ્યુરન્સ કંપનીનો ઇન્સ્યુરન્સ લીધો હતો, તેની અમદવાદની ઓફિસનો સંપર્ક કર્યો. અમદાવાદની ઓફિસે ઝાહીદને મલેશિયાની ઓફિસનો સંપર્ક કરવા જણાવ્યું. કારણ કે ઓસ્ટ્રેલિયાના ક્લેઈમ માટે ટાટાની મલેશિયામાં આવેલ ઓફીસને નિર્ણય લેવાની સત્તા છે. ઝાહીદે મલેશિયાની ઓફિસને ફોન અને મેઈલ પર મારા અકસ્માતનો આખો કેઈસ સમજાવ્યો અને મોકલ્યો. મલેશિયાની ઓફિસે ઝાહીદને એક ફોર્મ મોકલ્યું. જેમાં પ્રથમ તબક્કામાં મારી તમામ અંગત વિગતો માંગવામાં આવી હતી. જયારે બીજા ભાગમાં હોબાર્ટના ઓર્થોપેડિકનો અભિપ્રયા અને અહેવાલ માંગવામાં આવ્યા હતા. ઝાહીદે તમામ વિગતો ભરીને એ ફોર્મ ટાટાની મલેશિયાની ઓફિસને મોકલી આપ્યું. આટલી વિધિ સાથે ઝાહીદે મારા ઓપરશન માટે હોબાર્ટની સરકારી ઇસ્પિતાલ રોયલ હોબાર્ટ હોસ્પિટલના ઓર્થોપેડિક સર્જનનો પણ સંપર્ક કર્યો. તેમણે અમને બીજે દિવસે સવારનો મળવાનો સમય આપ્યો. હું અને ઝાહિદ મારા તમામ એક્સરે અને રીપોર્ટ સાથે તેમને મળવા ગયા. તેમણે મારો કેઈસ તપાસ્યો. અને કહ્યું,

“ઓપરશન જરૂરી છે. છતાં આપ સીટી સ્કેન અને એકસરે પુનઃ કરાવીને આવો પછી વાત કરીએ”

અમે એ જ ઈસ્પિતાલમાં સીટી સ્કેન કરાવ્યો. અને પાછા એકાદ કલાક પછી એ જ ઓર્થોપેડિક દાક્તરને મળ્યા. તેણે સીટી સ્કેન જોયો. પછી તેઓ તેમના હેડ સાથે વાત કરવા ગયા. અમે તેની રાહમાં અડધી કલાક તેમની કેબીનમાં જ બેસી રહ્યા. અડધી કલાક પછી તેઓ આવ્યા. અને કહ્યું,

“મારા હેડ પણ ઓપરેશન કરવવાના પક્ષમાં છે.”

ઝાહીદે કહ્યું,

“હું મારા ડેડ સાથે ચર્ચા કરી આપને અમારો નિર્ણય જણાવી શકું ?”

“ઓફકોર્સ” અને તેણે અમને એકલા મૂકી તેની કેબીનમાંથી વિદાય લીધી. ઝાહીદે મારી સાથે ચર્ચા કરી. અમારી પાસે બે વિકલ્પો હતા. પ્રથમ, પ્લાસ્ટર રાખવું અને પ્રવાસ ટૂંકાવી અમદાવાદ જઈ ઓપરશન કરાવવું. અને બીજું, અત્રે ઓપરેશન કરાવી આગળ પ્રવાસ કરવો. ઝાહીદે બીજો વિકલ્પ સ્વીકારવા પર ભાર મુક્યો. તેણે કહ્યું,

“ડેડ, અહિયા ઓપરશન કરાવી લઈએ. ઓપરશન પછી આપને એકાદ અઠવાડિયામા જ રિકવરી આવશે. જેથી આપણો આગળનો અમેરિકા અને કેનેડાનો પ્રવાસ આપણે ઇન્શાહ અલ્લાહ ચાલુ રાખી શકીશું”

મેં તેના મંતવ્ય પર મહોર મારી. અમે અમારો નિર્ણય ઓર્થોપેડિક દાક્તરને જણાવ્યો. તેણે અમને ઓપરશન માટે શનિવારની ૨૭ તારીખ આપી. અમે તે લઇ ઘરે આવ્યા. ઘરમાં સાબેરા, કરિશ્મા અને સીમાને તેની જાણ કરી. એ જ દિવસે ઇન્સ્યુરન્સ કંપની તરફથી અમારો ક્લેઈમ પાસ થયાનો પત્ર ઝાહીદને મળ્યો. ઇન્સ્યુરન્સ કંપનીએ  મારા ઓપરશન માટે સાત હજાર ડોલર (સાડાત્રણ લાખ રૂપિયા) મંજુર કર્યા હતા. એ પત્ર ઝાહીદે રોયલ હોબાર્ટ હોસ્પિટલને મોકલી આપ્યો. એ જ દિવસે બપોરે રોયલ હોબાર્ટ હોસ્પિટલમાંથી મારા પર ફોન આવ્યો. સામેથી એક બહેન વાત કરી રહ્યા હતા. તેમણે કહ્યું.

“તમારું ઓપરશન આવતી કાલે જ અર્થાત ૨૫ જુનના રોજ સવારે નવ વાગ્યે રાખેલ છે. આપ સવારે સાત વાગ્યે હોસ્પિટલ પર પહોંચી જશો.”

સમાચાર સાંભળી હું થોડો ગમગીન થઇ ગયો. અને રાત્રે તો સાવ હિમ્મત હારી ગયાનો મને અહેસાસ થયો. મેં ઝાહિદ અને સાબેરાને મારા રૂમમાં બોલાવી કહ્યું,

“મારી ઈચ્છા અહિયા ઓપરશન કરાવવાની નથી. આપણે અમદાવાદ પહોંચી જઈએ. ત્યાં ઓપરશન કરાવીશું.’

ઝાહીદે મને આશ્વાસન આપતા કહ્યું,

“ડેડ, તમે નકામા ગભરાવ છો. અહિયા પણ સારા દાક્તરો છે. અને જવાબદારી પૂર્ણ રીતે તમારું ઓપરશન કરશે. ચિંતા ન કરો. અલ્લાહની મહેરબાનીથી બધું સારું થઇ જશે”

અને મેં તેની વાતમા થોડી ચિંતા સાથે સંમતિ દર્શાવી.

બીજો દિવસ મારા જીવન માટે મહત્વનો હતો. મેં મારી સમજ કેળવાય ત્યારથી આજદિન સીધી મારા શરીર પર એક જ ઓપરશન કરાવ્યું હતું. અને તે પણ આજે જે હાથે અને જે જગ્યાએ ઓપરશન થવાનું હતું તે જ હાથે અને તે જ જગ્યાએ. લગભગ ૨૫ વર્ષો પહેલા એ ઓપરશન થયું હતું. ભાવનગરના ઓર્થોપેડિક ડો. દિનકર ધોળકિયાએ મારા હાથની કોણીના હાડકાઓમાં થયેલ ફેક્ચારોને કારણે તાર બાંધી હાડકા જોડ્યા હતા. આજે એ જ હાથ પર જીવનમાં બીજીવાર ઓપરશન થવાનું હતું. એટલે હું બહુ ચિંતિત હતો. એ જ ચિંતામાં મેં ઝાહિદ અને સાબેરા સાથે હોસ્પિટલમાં પ્રવેશ કર્યો. ટૂંક સમયમાં જ મારા ઓપરશનની તૈયારીઓ આરંભાય. મને ઓપરશન ગાઉન પહેરાવવામાં આવ્યો. સ્ટ્રેચર પર મને સુવડાવી મારી વિવિધ તપાસ ચાલુ થઇ. મારું બીપી, મારું સુગર ચેક થયું. મારા હદયનો કાર્ડિયોગ્રામ કાઢવામાં આવ્યો. મને સ્વસ્થતાથી પૂછવામાં આવ્યું,

“તમારું શાનું ઓપરશન થઇ રહેલ છે, તેની તમને ખબર છે ? “હા, ડાબા હાથના એલ્બોના ફેક્ચારનું”

“તમને કઈ દવાઓનું રીએક્શન આવે છે?”

“સલ્ફા, એસ્પીરીન”

“ઓપરશન દરમિયાન લોહી ચડાવવાની જરૂર પડે તો તમે સંમત છો ?

“હા”

“ઓપરશન દરમિયાન કોઈ પણ કોમ્પ્લીકેશન થાય તો તે માટે તૈયાર છો ને ?

“હા”

આ બધા પ્રશ્નો અહિયા ઓપરશન પૂર્વે સામાન્ય છે. કારણ કે દાક્તરો સામે દર્દીઓ તરફથી ક્મ્પન્શેસન માટે થતા કેસોમાં ઓસ્ટ્રેલિયા વિશ્વમાં પ્રથમ છે. એટલે અહિયા ઓપરશન પૂર્વે સંપૂર્ણ તકેદારી લેવામાં આવે છે. થોડી મીનીટો પછી જે સર્જન મારું ઓપરશન કરવાના હતા તે ડો. લીઅમ ખુદ મને મળવા આવ્યા. મને આશ્વાસન આપતા તેમને કહ્યું,

“માય નેઈમ ઇઝ ડો. લિઅમ. આઈ વિલ ઓપરેટ યોર હેન્ડ. ડોન્ટ વરી, એવરીથીંગ વિલ બી ઓલ રાઈટ” અને મારી સામેં સ્મિત કરી તેમણે વિદાય લીધી.

અંતે અનેથેસીયા આપનાર દાક્તર આવી ચડ્યા. તેમણે મને એનેથેસીયાની વિધિ સમજાવી. મેં સંમતી આપી. એટલે તેણે  મને એનેથેસીયા આપવાનું શરુ કર્યું. થોડી મીનીટોમાં હું સંપૂર્ણ બેભાન બની ગયો.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

સાહસીક પ્રવાસન નહી, પ્રવાસમાં સાહસ : ડૉ. મહેબૂબ દેસાઈ

પ્રવાસના અનેક પ્રકારોમાં એક પ્રકાર છે સાહસિક પ્રવાસ. સાહસિક પ્રવાસમાં પ્રવાસી સાહસીક કાર્યો દ્વારા આનંદ મેળવવાનો પ્રયાસ કરે છે. ડેઝર્ટ રાયડીંગ અર્થાત રણની રેતીમાં કાર ચલાવવી કે તેમાં સફર કરવી. દુબઈમાં આ પ્રકારનો આનંદ મેં પણ માણ્યો છે. પેરા ગ્લાઈડીંગ કે હેન્ગ ગ્લાઈડિંગ અર્થાત પતંગિયા જેવા ખુલ્લા વિમાનમાં આકાશમાં ઉડવું. રોક ક્લાઈમ્બિગ અર્થાત પથ્થરના પહાડો પર ચડવું. બંજી જમ્પિંગ અર્થાત શરીર પર દોરડું બાંધી ઊંડી ખીણમાં કૂદવું. માઉન્ટનિયરિંગ અર્થાત પહાડો ચડવા. સાહસીક પ્રવાસના શોખીનો માટે આ બધા આનંદ આપતા કાર્યો છે. તેમાં ક્યારેક પ્રવાસી તકલીફમાં પણ મુકાય જાય છે. મારા એક મિત્રએ દોરડું બાંધી ખીણમાં કુદકો માર્યો હતો. તેમની ગરદનને નુકશાન થયુ અને તેમને ઇસ્પીતાલે પહોંચાડવા ૭૦૦ ડોલર ખર્ચવા પડ્યા હતા.એટલે સાહસિક પ્રવાસમાં પણ પ્રવાસીએ સંપૂર્ણ તકેદારી રાખવી જરૂરી છે. પોતાના સ્વાસ્થને ધ્યાનમાં રાખી પ્રવાસીએ સાહસ કરવું જોઈએ.

સાહસિક પ્રવાસ કે અન્ય કોઈ પણ પ્રકારના પ્રવાસમાં અકસ્માત થવાની સંભાવના રહેલી છે. માટે વિદેશ જતા દરેક પ્રવાસીએ ટ્રાવેલિંગ ઇન્સુરન્સ લેવો અનિવાર્ય છે. કારણ કે ટ્રાવેલિંગ ઇન્સ્યુરન્સ ઘણી બધી બાબતો અંગે પ્રવાસીને સુરક્ષા આપે છે. જેમ કે ફ્લાઈટ ચુકી જવી, સામાન ખોવાઈ કે ચોરાઈ જવો, પાસપોર્ટ ગુમ થઇ જવો, પ્રવાસમાં માંદા પડવું, પ્રવાસમાં અકસ્માત થવો વગેરે બાબતોમાં ટ્રાવેલિંગ ઇન્સુરન્સ પ્રવાસીને આર્થિક રીતે સહાય કરે છે. અને તેને થયેલ નુકસાનની ભરપાઈ કરે છે. માટે વિદેશમાં પ્રવાસે જતા દરેક પ્રવાસી માટે ટ્રાવેલિંગ ઇન્સુરન્સ અનિવાર્ય છે. કારણ કે વિદેશમાં મેડીકલ ટ્રીટમેન્ટ અત્યંત ખર્ચાળ છે. વળી, પ્રવાસી ગમે તેટલું પરફેક્ટ પ્રવાસનું આયોજન કરે, પણ ધાર્યું તો ધણીનું અર્થાત ઈશ્વરનું જ થાય છે. એવા કપરાં સંજોગોમાં ટ્રાવેલિંગ ઇન્સુરન્સ પ્રવાસીને ઘણો ઉપયોગી થઇ પડે છે. ટ્રાવેલિંગ ઇન્સુરન્સ કઈ કંપનીનો લેવો એ પ્રવાસી ઉપર નિર્ભર છે. પ્રવાસી એ અંગે તેના એજન્ટની સલાહ લઇ શકે છે. જો કે તેના ક્લેઈમની વિધિ ઘણી અટપટી છે. તે માટે પ્રવાસીએ પ્રવાસ પૂર્વે પોતાના ટ્રાવેલિંગ એજન્ટ પાસેથી  ટ્રાવેલિંગ ઇન્સુરન્સની પોલીસી અને તેની જાણકારી મેળવી લેવી જોઈએ. વળી, પ્રવાસના આરંભ પૂર્વે ટ્રાવેલિંગ એજન્ટની સપૂર્ણ વિગતો પણ પોતાની ડાયરીમાં પ્રવાસીએ નોંધી લેવી જોઈએ. જેથી વિદેશમાંથી જરૂર પડ્યે ટ્રાવેલિંગ એજન્ટનો સંપર્ક કરી શકાય. અને પોતાને થયેલ નુકસાન કે અકસ્માતનું વળતર મેળવવાની કાર્યવહી હાથ ધરી શકાય.

આગળ જણાવ્યા મુજબ પ્રવાસમાં કેટલાક એવા પણ સંજોગો સર્જાય છે જેમાં પ્રવાસી ન ઈચ્છે તો પણ કુદરતી કે આકસ્મિક અકસ્માતમાં સપડાય જાય છે. મેં મારા પ્રવાસનું મારી દ્રષ્ટિએ સંપૂર્ણ આયોજન કર્યું હતું. પણ ધાર્ય તો ઈશ્વરનું જ થયા છે. આપ અનેક તકેદારીઓ સાથે  પ્રવાસ કરતા હો છતાં અકસ્માત થવાનો જ હોય તો કોઈ તેને રોકી શકતું નથી. એવા સમયે પ્રવાસીની કસોટી થાય છે. અકસ્માતમાંથી પોતાની જાતને સ્વસ્થ રીતે બહાર કાઢવી. અર્થાત પુનઃ સ્વથતા મેળવવી. એ પછી પ્રવાસ આગળ ધપાવવો કે ટૂંકાવવો એ નિર્ણય ખુદ પ્રવાસીએ જ લેવો પડે છે. એ સમયે તેણે મનને મક્કમ કરી, સાહસિક મનોવૃત્તિ કેળવવી પડે છે. અને તેમાંથી બહાર નીકળી પ્રવાસને આનંદપૂર્વક પૂર્ણ કરવા પ્રયાસ કરવો પડે છે. અથવા પ્રવાસને ટૂંકાવી પોતાના મુળ દેશ પરત જવાનો નિર્ણય લેવો પડે છે. આવા કપરા સંજોગોમાં સ્વસ્થ મને વિચાર કરી જે પ્રવાસી નિર્ણય કરે તે જ સાચો પ્રવાસી છે. એવા સમયે  પ્રવાસી માત્ર પોતાના અંગે જ વિચારતો નથી. પણ પોતાના સાથી પ્રવાસીઓ અંગે પણ વિચારે છે. કપરાં સંજોગોમાં પણ પ્રવાસ અને તેની સાથેના પ્રવાસીઓને ધ્યાનમાં રાખી નિર્ણય કરે છે.

એવો જ એક અકસ્માત મારા પ્રવાસમાં પણ મેં અનુભવ્યો. તા ૧૪ જુન મારા માટે અકસ્માત લઈને આવશે તેની મને પણ ખબર ન હતી ? એ દિવસે મુસ્તાકભાઈના કુટુંબ સાથે અમે મેલબોર્ન ગાર્ડન અને તેની આસપાસના મોલમાં જવાનું આયોજન કરેલ. શહેનાઝએ માટે સવારે વહેલા ઉઠી, ભોજન બનાવી પેક કરવા માંડ્યું હતું. હજુ નીકળવાને વાર હતી એટલે સવારના નિત્યક્રમ પૂર્ણ કરી મેં મારા લેખનના ટેબલ ઉપર લેપટોપ ખોલ્યું. અને કુરાને શરીફની તફ્સીરના વિદ્વાન ઇબ્ન કથીરનો અપૂર્ણ લેખ પૂર્ણ કરવા બેઠો. એકાદ કલાકમાં એ પૂર્ણ કરી નાખ્યો. થોડી કમર સીધી કરવા મેં બેઠક ખંડ તરફ કદમો માંડ્યા. મુસ્તાકભાઈ એ સમયે બેઠક ખંડમાં પોતા મારવાના મશીનથી ઘરમાં પોતા મારી રહ્યા હતા. એકદમ લીસી ટાઈલ્સ અને તેના પર ગરમ પાણીના પોતા. મેં જેવું ડગલું ભર્યું કે તુરત મારો પગ લપસ્યો. અને હું નીચે ફસડાઈ પડ્યો. મારા આખા શરીરનું વજન મારા ડાબા હાથની કોણી પર આવી ગયું. અને હાડકું તૂટ્યાનો અવાજ મારા કાને પડ્યો. એક પળમાં તો ન થવાનું થઇ ગયું. આ એ જ હાથ હતો જેના પર આજથી લગભગ ૨૫ વર્ષો પહેલા એક અકસ્માતને કારણે ઓપરશન થઇ ચૂક્યું હતું. એ સમયે મારી કોણીને જોડતા હાડકામાં એકથી વધારે ક્રેક પડ્યા હતા. પરિણામે ભાવનગરના જાણીતા ઓર્થોપીડીક ડો. દિનકરભાઈ ધોળકિયાએ તાર બાંધી એ બધા ફેક્ચારોને જોડ્યા હતા. આજે ૨૫ વર્ષ પછી એ જ હાથે અને એજ સ્થળે મને ઈજા થઇ હતી. ફર્શ પર પડતા જ મારા મુખમાંથી શબ્દો સરી પડયા,

“મુસ્તાકભાઈ તમારા પોતાને કારણે આ બન્યું. જરા મારું ધ્યાન તો દોરવું હતું.”

પણ ઘટના ઘટી ચુકી હતી. હવે તેના અંગે વધુ ચર્ચાને સ્થાન ન હતું. મારી પત્ની સાબેરા, શહેનાઝ અને આદિલે મને ઉભો કર્યો. મને મોટું નુકસાન થયાનો અણસાર આવી ગયો હતો. મેં તુરત હાથને ઝોળીમાં નાખી મુસ્તાકભાઈને એક્સરે માટે મને લઇ જવા કહ્યું. પણ મારી બદનસીબી હજુ મારી સાથે જ હતી. ૧૪ જુનના રોજ રવિવાર હતો. ઓસ્ટ્રેલિયામાં રવિવારે બધું બંધ હોય. હોસ્પિટલમાં પણ માત્ર હાર્ટ પેશન્ટને જ ટ્રીટમેન્ટ મળે. બાકીના કોઈને દાકતરની અનુકુળતા મુજબ રાહ જોવી પડે. વળી, અહિયા એક્સરે કરાવવા માટે પણ કોઈ પણ દાક્તરનો સંદર્ભ પત્ર અનિવાર્ય છે. એ વગર કોઈ તમારો અકસરે પણ ન કાઢી આપે. એટલે એક્સરે હવે સોમવારે જ કઢાવવાનું નક્કી થયું. ધીમે ધીમે મારા ડાબા હાથની કોણીમાં સખ્ત દુખાવો શરુ થયો. ત્યાં જ ફેકચર હોવાનો મને અહેસાસ થયો. મુસ્તાકભાઈએ મને પોતાની પાસે જે પેઈન કિલર હતી તે લઇ લેવા વિનંતી કરી. પણ મારા શરીરની તાસીર મુજબ મને સલ્ફા ડ્રગનું  રીએક્શન આવતું હોય, મેં તે લેવાની ના પડી. દુખાવો ધીમે ધીમે અસહ્ય બનતો ગયો. એવી કપરી સ્થિતમાં અચાનક મને મારા મિત્ર અને મારા કમરની સારવાર કરનાર ડો. ભરતભાઈ દવે યાદ આવી ગયા. તેમણે મને કમરના દુખાવાને ધ્યાનમાં રાખી પ્રવાસમાં લઇ જવા માટે કેટલીક ટેબલેટસ આપી હતી. તે મારા મેડીકલ બોક્ષમાં હતી. પણ તે લેવાય કે નહિ તેની દ્વિધામાં હું હતો. મેં તુરત ભરતભાઈને એસએમએસ કર્યો.

“મને અકસ્માત થયો છે અને ડાબા હાથે ફેકચર લાગે છે. ખુબ દુખાવો છે. આપે આપેલ પેઈન કિલર લઇ શકું ?”

પાંચેક મીનીટમાં જ જવાબ આવ્યો.

“દુખાવા અનુસાર તે લઇ શકો છો”

અને મેં તે ટેબ્લેટ તુરત લઇ લીધી. પરિણામે દુખાવામાં થોડી રાહત થઇ. રવિવારની રાત્રી મારા માટે કપરી નીવડી. અસહ્ય દુખાવાએ મારી નિંદ્રા હણી લીધી હતી. જેમ તેમ કરી રાત્રી પસાર કરી. સવારે હું મુસ્તાકભાઈ સાથે તેમના ફેમીલી ડોક્ટર શફીને ત્યાં પહોંચી ગયો. ત્યાં પણ લાંબી લાઈન હતી. મુસ્તાકભાઈએ વિનંતી કરી ઇમરજન્સીમાં મને લઇ લેવા વિનંતી કરી. લગભગ વીસેક મિનિટના ઇન્તેઝાર પછી ડો. શફી સાથે મુલાકાત થઇ. તેમણે મને તપાસી એક્સરે માટે ભલામણ કરી આપી. અને એકાદ કલાક પછી એક્સરે સાથે પુનઃ મળવા કહ્યું. અમે ત્યાંથી સિધ્ધાં એક્સરે ક્લીનીક પર પહોંચ્યા.એક્સરે કરાવી અમે પાછા ડો શફીની ક્લીનીક પર પહોંચ્યા. તેમણે એક્સરે જોઈની કહ્યું,

“આ તો કોમ્પ્લિકેટેડ કેસ છે. એકવાર આ હાથ પર ઓપરેશન થઇ ચૂક્યું છે. એટલે આના પર હું પ્લાસ્ટર નહિ કરું શકું. આપે કોઈ ઓર્થોપેડિક સર્જનને જ બતાવવું પડશે. હું અહીની હોસ્પિટલમાં આપને જવાની ભલામણ કરું છું.”

મેં કહ્યું,

“હું તો ૧૭મીની હોબાર્ટની રીટર્ન ટીકીટ લઈને આવ્યો છું.”

“તો પછી પ્લાસ્ટર સાથે તમે વિમાની સફર નહી કરી શકો” ડો. શફીએ કહ્યું.

અમે ઘરે આવ્યા. ઘરે આવી મેં મારા પુત્ર ઝાહીદને હોબાર્ટમાં ફોન કરી સંપૂર્ણ સ્થિતિથી વાકેફ કર્યો. તેણે મને કહ્યું,

“ડેડ, તમે પ્લાસ્ટર કરાવ્યા વગર હોબાર્ટ આવી જાવ. આપણે અહિયા ઓર્થોપેડિકની સલાહ મુજબ સારવાર કરીશું”

૧૭મીની સવારની ૬.૩૦ની ફ્લાઈટમાં હું અને સાબેરા મેલબોર્નથી હોબાર્ટ આવવા નીકળ્યા. એરપોર્ટ પર અમને મુકવા માટે મુસ્તાકભાઈ, શહેનાઝ અને આદીલ આવ્યા હતા.વિદાય વેળાએ શહેનાઝ ગળગળી થઇ ગઈ. તેની આંખો ઉભરાઈ આવી. રૂંધાયેલ સ્વરે તે બોલી,

“કાકા, મારા ઘરમાં આપને આ અકસ્માત થયો. મને માફ કરશો.”

“બેટા, એવું મનમાં ક્યારેય ન રાખીશ. જબ જબ જો જો હોના હૈ તબ તબ સો સો હોતા હૈ. પ્રવાસમાં તો આવી ઘટનાઓ બનતી જ રહે છે” અને અમે પતિ-પત્ની પ્રવાસમાં અચાનક આવી પડેલ મુસીબતની ચિંતામાં સવારે ૭.૩૦ કલાકે હોબાર્ટ પહોંચ્યા.

1 Comment

Filed under Uncategorized

પ્રમુખ સ્વામીના આશીર્વાદનું સ્મરણ : ડો. મહેબૂબ દેસાઈ

હોબાર્ટ (ઓસ્ટ્રેલિયા)માં ભારત અને ખાસ તો ગુજરાત સાથે જોડાઈ રહેવાનું ઉત્તમ માધ્યમ મારા માટે  “દિવ્ય ભાસ્કર” દૈનિકનું ઈમેઈલ પેપર બની રહ્યું છે. અત્રે રોજ બપોરે ૩.૩૦ (ભારતીય સમય મુજબ સવારે ૧૧ વાગ્યે) કલાકે મારા લેપટોપ પર ગુજરાતને મળી લઉં છું. ૨૯ જુનના અંકમાં પૃષ્ઠ નંબર ૩ પર ડો. કલામે સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના પ્રમુખ સ્વામીના પુસ્તકનું વિમોચન કર્યાના સમાચાર વાંચી, આજથી પાંચેક વર્ષ પૂર્વે પ્રમુખ સ્વામી સાથેની મારી ભાવનગરમાં થયેલ મુલાકાત મને યાદ આવી ગઈ. આમ તો પ્રમુખ સ્વામી સાથેનો મારો નાતો સૂફી સંતોની પરંપરા મુજબ મુરીદ અને મુરશીદ જેવો રહ્યો છે. પ્રથમ મુલાકતમાં તેમણે મારા પુસ્તક “ગુજરાતમાં પ્રવાસન”ને આશીર્વાદ આપ્યા હતા. જયારે બીજી મુલાકાતમાં તેમણે મને રમઝાન માસમાં આપેલ દુઆ આજે પણ મારી સાથે છે. એ પ્રસંગ મારા જીવનમાં અમુલ્ય અને વિસ્મરણીય બની રહ્યો છે.

એ ઈ.સ. ૨૦૧૦ની સાલ હતી. એ સમયે મારું નિવાસ ભાવનગરમાં હતું. રમઝાન માસ ચાલી રહ્યો હતો. એ દિવસે રમઝાન માસનો ૧૯મો રોઝો હતો. વહેલી પરોઢે મેં તહેજ્જુદની નમાઝ અદા કરી. પછી મેં અને મારી પત્ની સાબેરાએ સહેરી( રોઝા પૂર્વેનું ભોજન) કરી .એ પછી ફજરની નમાઝ પઢી હું કુરાને શરીફનું પઠન કરવા બેઠો. ત્યાં સાબેરા બોલી ઉઠી,

“આજે સવારે આઠેક વાગ્યે હિતેશભાઈએ અક્ષરધામમાં આવવા નિમત્રણ આપેલ છે. થોડીવાર માટે આપણે જઈ આવીશું ?”

કુરાને શરીફમાં કહ્યું છે,

“મેં (ખુદાએ) દરેક કોમ માટે એક માર્ગદર્શક ગ્રંથ અને રાહબર મોકલ્યો છે”

અને એટલે જ દરેક ધર્મ અને તેના સંતોને સન્માન આપવાનો ચીલો મારા ઘરમાં વર્ષોથી છે. પરિણામે આવા નિમંત્રણો અમને મળતા રહે છે. કુરાને શરીફનું પઠન ચાલુ હોઈ એ ક્ષણે તો મેં કઈ જવાબ ન આપ્યો. પણ કુરાને શરીફનું પઠન પૂર્ણ કરી વાતનો તંતુ સાંધતા મેં કહ્યું, “સારું જઈશું” . ત્યારે ભાવનગરના આંગણે પધારેલા સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના પ્રમુખ સ્વામીજીના ફરી એકવાર દીદારનો મોહ મારા મનમાં ઊંડે ઊંડે પડ્યો હતો. આ પુર્વે પ્રમુખ સ્વામીજી ભાવનગર પધાર્યા ત્યારે મારા મિત્ર ડો. જગદીપ કાકડિયા મને તેમના દીદાર માટે લઈ ગયા હતા. અને ત્યારે મારા તાજા પુસ્તક

“ગુજરાતમાં પ્રવાસન”ને તેમણે આશીર્વાદ આપ્યા હતા. એટલે આ વખતે પણ તેમના દીદારની ઈચ્છા તો હતી જ. પણ તેની સંભાવના નહીવત હતી.

અમે લગભગ આઠેક વાગ્યે અક્ષરધામ પહોચ્યા. મંદિર પરિસરની ભવ્યતા અને શિસ્ત મનમોહક હતા. કાર પાર્કિંગ માટે સ્વયં સેવકની નમ્રતા અને સહાય કરવાની તત્પરતા મને સ્પર્શી ગઈ. મંદિરના પરિસરના મેદાનમાં જ હિતેશભાઈ અમારી રાહ જોઈને ઉભા હતા. અમને જોઈ તેમના ચહેરાપર આનંદ છવાઈ ગયો. જાણે અમે તેમના મહેમાન હોઈએ તેટલા મીઠા ભાવથી તેમણે અમને આવકાર્ય. અને પછી તે અમને એક મોટા હોલ તરફ દોરી ગયા. લગભગ પાંચેક હજાર ભક્તોથી હોલ ભરાયેલો હતો. બહેનોના વિભાગમાં સાબેરાએ સ્થાન લીધું. જયારે ભાઈઓના વિભાગમાં હું અને હિતેશભાઈ બેઠા. હોલનું વાતાવરણ અત્યંત ભક્તિમય હતુ. મોટા ભવ્ય સ્ટેજ પર પ્રમુખ સ્વામીજી બિરાજમાન હતા. સુંદર ભજનો માઈકમાથી પ્રસરી વાતાવરણને ભક્તિમય બનાવી રહ્યા હતા. થોડીવાર તો હું એ ભક્તિના માહોલમાં ઓગળી ગયો. પણ કમરની તકલીફને કારણે હું ઝાઝું બેસી ન શક્યો. દસેક મીનીટ પછી મેં ધીમેથી હિતેશભાઈને કહ્યું,

“વધારે સમય પલાઠીવાળી મારાથી બેસાતું નથી. એટલે હું હોલના પગથીયા પર બેઠો છું”

તેમણે મને સસ્મિત સંમતિ આપી. અને હું હોલ બહાર આવ્યો. હોલ બહારના મેદાનની સ્વછતા અને શિસ્ત ગઝબના હતાં. સ્વયમ સેવકો ખડેપગે તેની તકેદારી રાખતા હતા. આવી જ સ્વછતા અને શિસ્ત મેં મક્કાના કાબા શરીફ અને મદિનાની મસ્જીદએ નબવીમા જોયા હતા. હોલના પગથીયા પર બેઠો હતો ને મારી નજર મારા મિત્ર શ્રી બહ્મભટ્ટ પર પડી. “જય સ્વામિનારાયણ” સાથે અમે એક બીજાનું અભિવાદન કર્યું.

“મહેબૂબભાઈ, તમે અહીંયા કયાંથી ?” એવા આશ્ચર્ય ભાવ સાથે તેઓ મને તાકી રહ્યા. મેં તેમની નવાઈને પામી જતાં કહ્યું,

“રમઝાન માસમાં કોઈ પવિત્ર સ્થાનની મુલાકાત તો લેવી જોઈએ ને”

અને તેમણે સસ્મિત મારા જવાબને વધાવી લીધો. વાતમાંને વાતમાં મેં કહ્યું,

“પ્રમુખ સ્વામીના દીદાર (દર્શન)ની ઈચ્છા છે”

“એમ”

પછી થોડું વિચારીને તેઓ બોલ્યા,

”સામે પેલા પડદા દેખાય છે ને ત્યાં ભજન કાર્યક્રમ પછી આવી જજો”

ભજન કાર્યક્રમ પૂર્ણ થતા મેં એ દિશામાં કદમો માંડ્યા. ત્યાં શ્રી.બ્રહ્મભટ્ટ મારા માટે એક પાસ લઈને ઉભા હતાં. મને પાસ આપતા કહ્યું,

“ આ પાસ સ્વામીજીના ખંડમાં જવાનો છે. અંદર સ્વયમ સેવકો આપને દોરશે”

અને હું તેમને અહોભાવની નજરે તાકી રહ્યો. એ પછી મેં ખંડ તરફ કદમો માંડ્યા. અંદર પ્રવેશતા જ પ્રથમ મારું મેડીકલ ચેકિંગ થયું. એ પછી મને એક ફોર્મ ભરવા આપવામાં આવ્યું. ફોર્મ ભરીને મેં આપ્યું એટલે મારા હાથને જંતુ નાશક પ્રવાહીથી સ્વચ્છ કરવામાં આવ્યા. આટલી તેક્દારી પછી ધબકતા હદયે મેં ખંડમા પ્રવેશ કર્યો. ૯૦ વર્ષના પ્રમુખ સ્વામીજી સંપૂણ આધુનિક વ્હીલચેર પર બેઠા હતા. વ્હીલચેર પર સરકતા સરકતા જ સૌને આશીર્વાદ આપતા હતા. મારો વારો આવ્યો એટલે મેં તેમને પ્રણામ કરી કહ્યું ,

“મારું નામ પ્રોફેસર મહેબૂબ દેસાઈ છે. પવિત્ર રમઝાન માસમાં આપના જેવા મહાઆત્માના દર્શન અને આશીર્વાદ માટે આવ્યો છું”

મારા પરિચયથી પ્રમુખ સ્વામીના ચહેરા પર સ્મિથ પથરાય ગયું. મારા ખભાને સ્પર્શ કરતા અત્યંત ધીમા સ્વરે તેઓ કંઇક બોલ્યા. તેમના એ શબ્દો મને બરાબર સંભળાય નહિ. આશીર્વાદની ક્રિયા પૂર્ણ થઈ છે એમ માની હું ચાલવા માંડ્યો. એટલે તેમણે તેમનો હાથ ઉંચો કરી મને પાછો બોલ્યો. અને સંભળાય તેવા સ્વરે બોલ્યા,

“ખુબ સુખી થાવ. સમૃદ્ધ થાવ. અને સમાજ માટે ખુબ કાર્ય કરો”

આસપાસના ભક્તો આ આશીર્વાદનો વરસાદ આશ્ચર્ય ચકિત નજરે જોઈ રહ્યા. આવી ઘટનાથી મોટે ભાગે તેઓ ટેવાયા ન હતા. કારણ કે પ્રમુખ સ્વામી દર્શનાર્થીને પુનઃ બોલાવી ક્યારેય કઈ કહેતા નથી. વળી, અત્યારે તેમની તબિયત પણ નાદુરસ્ત હતી. આમ છતાં એક મુસ્લિમ પર સસ્મિત આશીર્વાદનો વરસાદ વરસાવી પ્રમુખ સ્વામીએ એક મહાઆત્માની સરળતાને સાકાર કરી હતી. હું તેમની આ પ્રસાદી સાથે પ્રસન્ન ચિત્તે બહાર આવ્યો. પણ ત્યારે મારું હદય મહાઆત્માના અનાયાસે પ્રાપ્ત થયેલ ભરપુર આશીર્વાદથી છલકાઈ ગયું હતુ.

આજે એ ઘટનાને પાંચેક વર્ષો પસાર થઇ ગયા છે. છતાં પ્રમુખ સ્વામીના એ આશીર્વાદ આજે પણ મને ભીજવતા રહે છે, મારા જીવનમાં શીત છાય બની બંને રક્ષતા રહે છે. આવી ખુશનસીબી માટે હું ખુદા-ઈશ્વરનો હંમેશા આભાર માનતો રહ્યો છું. અને માનતો રહીશ.

1 Comment

Filed under Uncategorized

આંતરરાષ્ટ્રીય ઇફ્તેયારી : એખલાસનું આદર્શ દ્રષ્ટાંત ; ડો. મહેબૂબ દેસાઈ

વિદેશમાં વસતા વિવિધ દેશોના બાશીન્દાઓ પોતાના દેશમાં ભલે કોમ,જાતી કે ધર્મના નામ પર ઝગડ્યા કરતા હોય. પણ જયારે તેઓ વિદેશમાં ભેગા થાય છે, ત્યારે એકતા અને ભાઈચારનું વિશ્વને આદર્શ દ્રષ્ટાંત પૂરું પાડે છે. પાકિસ્તાનમાં શિયા અને સુન્નીના ઝગડા જાણીતા છે. ભારત પણ તેથી અલિપ્ત નથી. પણ આ જ શિયા સુન્ની વિદેશમાં મળે છે ત્યારે એકતા અને ભાઈચારનું ઉત્તમ દ્રષ્ટાંત પૂરું પાડે છે. આપને જાણીને નવાઈ લાગશે કે આજે અમે હોબાર્ટ મસ્જિતમાં પાકિસ્તાનના મુસ્લિમો દ્વારા આયોજિત ઇફ્તેયારી કાયક્રમમાં ગયા હતા.જ્યાં શિયા સુન્ની કે ભારત પાકિસ્તાન જેવા કોઈ ભેદભાવ વગર વિશ્વનો મુસ્લિમ સમાજ મળે છે અને દર રમઝાન માસમાં એક બીજાને  ઇફ્તેયારી કરાવે છે. ઇફ્તીયારી એટલે રોઝો છોડાવવો. ઇસ્લામમાં ઉપવાસી કે રોઝદારને રોઝો છોડાવવાના કાર્ય માટે અલ્લાહે  અઢળક પુણ્ય આપેલ છે.

હોબાર્ટ મસ્જિતમાં આ રમઝાન માસનો સૌ પ્રથમ ઇફ્તીયારીનો કાયક્રમ ૨૦ જુનના રોજ યોજાયો હતો. હોબાર્ટ મસ્જિતનો પાયો મલેશિયાના એગ્રીકલ્ચર મિનીસ્ટર દાટો એફ્ફેન્ડી નોર્વવાવીએ ૧૯ ઓક્ટોબર ૨૦૦૧ના રોજ નાખ્યો હતો. મસ્જિત નાની છે. પણ સગવડતાઓથી ભરેલી છે. તેના આરંભકાળથી તેના મૌલાના તરીકે મલેશિયાના મૌલવી કાર્ય  કરે છે. મસ્જિતનો વહીવટ એક કમીટી દવારા કરવામાં આવે છે. આ મસ્જિતમાં તબલીગ કે સુન્ની જેવા કોઈ ઝગડા નથી. અહિયા બંનેની જમતોને આવકારવામાં આવે છે. તેમાં દર રમઝાન માસમાં શની અને રવિવારે જુદા જુદા દેશોના  મુસ્લિમો દ્વારા ઇફ્તીયારીનો કાર્યક્રમ રમઝાનમાં યોજાય છે. આ વખતે પાકિસ્તાન, મલેશિયા, બાંગ્લાદેશ , ફીજી, ભારત અને સાઉદી અરેબિયા દ્વારા રમઝાન માસના દર શની- રવિ ઇફ્તીયારીનું આયોજન થયેલ છે. એ કાર્યક્રમમાં જુદા જુદા દેશોના ૨૦૦ થી ૨૫૦ મુસ્લિમ સ્ત્રી-પુરુષો ભાગ લે છે. એક સમયની ઇફ્તીયારીનો ખર્ચ લગભગ ૨૫૦૦ ડોલર આવે છે. જે તે દેશના મુસ્લિમો તે વહેંચી લે છે. આજે  રમઝાન માસનો પ્રથમ શનિવાર હોઈ, પાકિસ્તાની મુસ્લિમો તરફથી ઇફ્તીયારીની દાવત આપવામાં આવી છે. સવારથી પાકિસ્તાની યુવાનો તેની તડામાર તૈયારીમાં લાગી ગયા છે. ઓસ્ટ્રેલિયામાં રહેતા દરેક પાકિસ્તાનીએ તન,મન અને ધનથી આ ઇફ્તીયારી  કાર્યક્રમમાં પોતાનું પ્રદાન નોંધાવ્યું છે. સાંજે ૪.૩૦ કલાકે અમે મસ્જિત પર પહોંચ્યા ત્યારે ત્યાની વ્યવસ્થા જોઈ આનંદ થયો. નમાઝ પઢવાના ખંડમાં લાંબા સફેદ દસ્તખાન પર, ભારતીય બેઠકમાં દરેક માટે એક એક પ્લેટ મુકાવના આવેલી હતી. જેમાં પાકિસ્તાની વાનગીઓ મહેકતી હતી. વિશ્વના મુસ્લિમોના પ્રતિનિધિના સમા ઓસ્ટ્રેલિયામાં વસતા જુદા જુદા દેશોના મુસ્લીમો તેના પર રોઝો છૂટવાના ઇન્ત્ઝારમાં વ્યવસ્થિત બેઠા હતા. આ દ્રશ્ય કોઈ પણ શિસ્ત પ્રિય માનવીને ગમી જાય તેવું હતું. ઇફ્તેયારીના કાર્યક્રમનું આયોજન પાકિસ્તાના હોબાર્ટમાં વસતા મુસ્લિમોએ  કર્યું હોય, ખિદમત અર્થાત સેવાનું કાર્ય જેમ કે પીરસવું અને ઇફ્તીયારી પછી મસ્જિતની સપૂર્ણ સફાઈનું કાર્ય હોબાર્ટમાં અભ્યાસ કરતા પાકિસ્તાની મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીઓ સંભાળી લીધું હતું. તેમનો શિષ્ટાચાર અને નમ્રતા તારીફે કાબિલ હતા. અત્યંત સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓ તેમણે ઇફ્તીયારી માટે તૈયાર કરાવી હતી. દરેક ઠંડા પીણાઓ તેમણે રોઝ્દારો માટે હાજર કરી દીધા હતા. ટૂંકમાં એક ભારતીય મુસ્લિમ તરીકે મને પાકિસ્તાનની મહેમાન નવાઝી ગમી.

હોબાર્ટ મસ્જિતમાં ઇફ્તેયારીનો આ સીલસીલો આખા રમઝાન માસ દરમિયાન ચાલુ રહે છે. દર વર્ષે રમઝાન માસના આગમન પૂર્વે જ ઇફ્તીયારી કરાવનાર દેશોની યાદી અને તારીખ નક્કી થઇ જાય છે. આ વખતે ૨૦મીએ પાકિસ્તાન, ૨૭મીએ મલેશિયા, ૨૮મીએ સાઉદી એરેબીયા, ૪ જુલાઈએ ભારત, ૫એ સાઉદી એરેબીયા, ૧૧મી એ ફીજી અને ૧૨મીએ બાંગ્લાદેશ દ્વારા ઇફ્તીયારી ઇન્શાહઅલ્લાહ યોજાવાનું આયોજન થઇ ગયેલ છે. કયારેક કોઈ સ્પોન્સર ન મળે તો સાઉદી અરેબોયા એ દિવસની ઇફ્તીયારી કરાવે છે. અત્રે ઇફ્તીયારીના કાર્યક્રમમાં ખાસ્સી ભીડ હોય છે. હોબાર્ટ મસ્જિત એ સમયે નાની લાગે છે. કારણ કે હોબાર્ટમાં આ એક માત્ર મસ્જિત છે. વળી, દર વીક એન્ડમાં જુદા જુદા દેશોની ઉત્તમ વાનગીઓ અહીં સૌને જમવા મળે છે. પરિણામે અત્રે રહેતા મુસ્લિમો પણ રોજો છોડવા અહિયા આવવાનું પસંદ કરે છે. દરેક દેશના આયોજકો તેમને પણ સપ્રેમ આવકારે છે. અને બધાને ઇફ્તીયારી કરાવી સવાબ કમાય છે.

ભારત તરફથી તા ૪ જુલાઈના રોજ ઇન્શાહ અલ્લાહ યોજાનાર ઇફ્તીયારીનો ખર્ચ આ વખતે ઓસ્ટ્રેલિયામાં વસતા ૧૦ ભારતી મુસ્લિમોએ ઉપાડી લીધેલ છે. ઇફ્તીયારીનું તમામ આયોજન  શફીકભાઈએ સંભાળેલ છે. શફીકભાઈ ગ્લેનઓરકીની કાઉન્સિલ અર્થાત મ્યુનીસીપલ કોર્પોરેશનમાં કાર્ય કરે છે. ભારત તરફથી યોજાનાર ઇફ્તીયારીનું મેનુ પણ શફીકભાઈએ તૈયાર કરી સૌને તેની જાણ પણ કરી દીધેલ છે. એ મુજબ ખજુર, એગન ભાજી, રૂહે અફઝા સાથે જુદા જુદા ફળો રાખવમાં આવેલ છે. મગરીબની નમાઝ બાદ ડીનરમાં લેમ કરી, રાઈસ, તંદુરી ચિકન અને ડેઝર્ટમાં હૈદ્રાબાદી ડબલ કા મીઠા અને અગર અગર નામક સ્વીટ ડીશ રાખવામાં આવેલ છે.

દર રમઝાન માસમાં આ જ રીતે નિયમિત શનિ અને રવિવારે હોબાર્ટ મસ્જીતમાં ઇફ્તેયારીનો કાર્યક્રમ યોજાય છે. જેમાં ઓસ્ટ્રેલિયામાં વસતા વિશ્વના દેશોના મુસ્લિમો જોડાય છે. અને મહોબ્બત અને એખલાસનું ઉમદા દ્રષ્ટાંત વિશ્વને પૂરું પાડે છે.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

ઓસ્ટ્રેલિયા, અમેરિકા અને ઇંગ્લેન્ડમાં રમઝાન : ડૉ. મહેબૂબ દેસાઈ

ઇસ્લામમાં રમઝાન માસ દરેક મુસ્લિમ માટે ઈબાદત અને નેકીનો માસ છે. વિશ્વભરના મુસ્લિમો આ માસ દરમિયાન રોઝા રાખે છે. દાન કરે છે. અને મોટાભાગનો સમય ઈબાદતમાં વ્યતીત  કરે છે. પણ વિશ્વની ભૌગોલિક સ્થિતિ મુજબ વિશ્વના દેશોમાં રમઝાનના આગમન અને રોઝાના સમયમાં ભિન્નતા જોવા મળે છે. ઇસ્લામિક કેલેન્ડર મુજબ રમઝાન માસ નવમો માસ છે. તેનો આરંભ ચાંદ દેખાવા પર થાય છે. ભારત, ઓસ્ટ્રેલિયા, અમેરિકા, તુર્કી, દુબઈ, પાકિસ્તાન વગેરે દેશોમાં આ વખતે રમઝાનનો આરંભ ૧૮ જુનના રોજ થયો છે. એ જ રીતે દરેક દેશની ભૌગોલિક સ્થિતિ મુજબ રોઝો રાખવાનો અર્થાત શહેરી અને રોઝો છોડવાનો અર્થાત ઇફ્તીયારીનો સમય ભિન્ન ભિન્ન જોવા મળે છે.

આ વખતે દુનિયાના બે દેશોમાં રમઝાન કરવાની મને તક સાંપડી છે. શૈક્ષણિક પ્રવાસને કારણે મારા એકથી પચ્ચીસ રોઝા હોબાર્ટ (ઓસ્ટ્રેલિયા)માં થશે. અને અંતિમ પાંચ રોઝા અમેરિકાના બોસ્ટન શહેરમાં થશે. એટલે મને બંને દેશોના રમઝાનના સમય પત્રકનો અભ્યાસ કરવાની તક મળી છે. હાલ  હું ઓસ્ટ્રેલિયાના હોબાર્ટ શહેરમાં રમઝાન કરી રહ્યો છુ. ઓસ્ટ્રેલિયામાં રમઝાન માસનો આરંભ શિયાળમાં થયો છે. અહિયા ઠંડીનું પ્રમાણ વિશેષ છે. જેમ જેમ રમઝાન માસ આગળ વધતો જાય છે, તેમ તેમ ઠંડી પણ વધતી જાય છે. આ લખાય છે ત્યારે અહિયા પાંચ  ડીગ્રી ઠંડી છે. સવારે થોડો તડકો હોય છે. પણ બપોર પછી અહિયા વરસાદ અને ઠંડી વધે છે. અને રાત પડતા સુધીમાં તો ઠંડી ૩ ડીગ્રી સુધી પહોંચી જાય છે. વળી, શિયાળની ઋતુ હોયને દિવસ નાનો છે. પરિણામે શહેરી અને ઇફ્તીયારીનો સમય પણ દુનિયાના અન્ય દેશો કરતા વહેલો છે. એ તેની પાંચ વકતની નમાઝના સમયપત્રક પરથી જોઈ શકાય છે.

ઓસ્ટ્રેલિયાના હોબાર્ટ શહેરમાં એક મસ્જિત અને એક કબ્રસ્તાન છે. મુસ્લિમોની સંખ્યા વસ્તીના પ્રમાણમાં બે ટકા છે. એ મસ્જિતનું નામ હોબાર્ટ મસ્જિત છે. તેનો પાયો મલેશિયાના એગ્રીકલ્ચર મિનીસ્ટર દાટો એફ્ફેન્ડી નોર્વવાવીએ ૧૯ ઓક્ટોબર ૨૦૦૧ના રોજ નાખ્યો હતો. મસ્જિત નાની છે. પણ સગવડતાઓથી ભરેલી છે. જુમ્માની નમાઝ સમયે મસ્જિત બે વિભાગમાં વહેચાય જાય છે. આગળના ભાગમાં પુરુષો નમાઝ પઢે છે. અને પાછળના ભાગમાં પડદો નાખી સ્ત્રીઓ માટે નમાઝ પઢવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવેલ છે. છેલ્લી ત્રણ જુમ્મા (શુક્રવાર)ની નમાઝ મેં આ જ મસ્જિતમાં પઢી છે. અને ચોથી જુમ્માની નમાઝ મેલબોર્નના ડીર પાર્કમાં આવેલ ઓસ્ટ્રેલિયન બોસ્નિયન ઇસ્લામિક સેન્ટરની મસ્જિતમાં પઢી હતી. એ મસ્જિત ઘણી વિશાલ છે. જેનું સંચાલન અત્રે રહેતા બોસમિયાના લોકો કરે છે અહિયા નમાઝ માટે ટોપી અનિવાર્ય નથી. જુમ્માની નમાઝમાં વિશ્વના મુસ્લિમોનો અહિયા મેળાવડો ભરાય છે. દરેક દેશના મુસ્લિમો જુમ્માની નમાઝમાં જોવા મળે છે. દરેક પોતાની રીતે નમાઝ પઢે છે. જેમાં કોઈ રોક ટોક કરતુ નથી. મૌલવી સાહેબ જુમ્માનો ખુત્બો (ધાર્મિક પ્રવચન) કાગળ પર લખીને લાવે છે. અને પછી તે વાંચી જાય છે. જુમ્માની નમાઝ એક વાગ્યે અઝાન અને દોઢ વાગ્યે જમાત થાય છે. પણ રોજનું નમાઝનું સમય પત્રક અલગ છે. જેના પરથી જાણી શકાય છે કે અહિયા દુનિયાના અન્ય દેશો કરતા રોઝાના કલાકો સૌથી ઓછા છે. હોબાર્ટમાં સુર્ય ૭.૩૮ ઉગે છે. એટલે ફઝર (સવાર)ની નમાઝ ૫.૫૬ થાય છે. ઝોહર (બપોર)ની નમાઝ ૧૨.૧૧ મીનીટે થાય છે. અસર (સાંજ)ની નમાઝ ૨.૨૫ કલાકે થાય છે. જયારે મગરીબ (સંધ્યા)ની નમાઝ ૪.૪૩ થાય છે. અને ઈશા (રાત્રી)ની નમાઝ ૬.૧૯ કલાકે થાય છે. રમઝાન માસ દરમિયાન પણ આ જ સમય પત્રક મોટે ભાગે જળવાઈ રહ્યું છે. પરિણામે રોઝો લગભગ બાર કલાકનો થાય છે. લગભગ સાંજના પાંચ કલાકે તો ઇફ્તીયારી થઈ જાય છે.

મારા છેલ્લા પાંચેક રોઝા ઇન્શાઅલ્લાહ અમેરિકના બોસ્ટન શહેરમાં થવાના છે. તે કદાચ મારા જીવનના લાંબામાં લાંબા રોઝા હશે. કારણ કે બોસ્ટનનું રમઝાન માસનું સમયપત્રક જોઈને  તેનો અહેસાસ થઈ જાય છે. બોસ્ટનમાં પ્રથમ રોઝા માટે ફજરની નમાઝનો સમય રાત્રીના ૨.૫૨નો છે. અર્થાત શહેરી માટે રોઝદારે લગભગ બે વાગ્યે ઉઠી જવું પડે. ૧૨.૪૫નો સમય ઝોહર(બપોર)ની નમાઝનો છે. જયારે ૪.૪૯ કલાકે  અસર(સાંજ)ની નમાઝ થાય છે. રોઝાની ઇફ્તીયારી અર્થાત મગરીબ(સૂર્યાસ્ત)ની અઝાન ૮.૨૪. થાય છે. અને ઇશાની અર્થાત રાત્રીની નમાઝ ૧૦.૨૯ છે. નમાઝ પછી તરાબીયાહ પઢી રોઝદાર લગભગ રાત્રે બાર વાગ્યે ફ્રી થાય અને એકાદ બે કલાકની માંડ ઊંઘ લે ત્યા તો બે વાગ્યે શહેરી માટે તેને ઉઠી જવું પડે. એ અર્થમાં અમેરિકાના રોઝા કોઈ પણ રોઝદાર માટે અવશ્ય કપરા બની રહે છે. મારા ભાગે આવા કપરા પાંચેક રોઝા આવવાના છે. પણ જે લોકો અમેરિકામાં બધા જ રોઝા નિયમિત કરતા હશે, તેમના માટે તો આખો રમઝાન કપરો બની રહેતો હશે. એ જ રીતે યુ.કે.ના શહેર લંડનમાં તો એથી પણ કપરી સ્થિતિ છે. ત્યાં ફજરની નમાઝનો સમય મોડી રાત્રે ૨.૩૦ કલાકનો છે. એટલે રોઝ્દારે મોડામાં મોડું રાત્રે ૧.૩૦ કલાકે તો શહેરી માટે ઉઠી જવું પડે. રોઝો છોડવાનો ઇફ્તીયારીનો સમય રાત્રે ૯.૨૦નો છે. જયારે ઇશાની નમાઝ ૧૧.૨૬ થાય છે. નમાઝ પછી તરાબીયાહ પઢી લંડનવાસી રોઝદાર કયારે ફ્રી થતા હશે અને કયારે સુવા માટેનો સમય મેળવતા હશે ? એ હવે આપ જ વિચારો.

ભારતમાં સમયની દ્રષ્ટિએ થોડી રાહત છે. ગુજરાતમાં મુખ્ય શહેર અમદાવાદની જ વાત લઈએ તો લાગે કે રોઝાનો સમય અમેરિકા અને ઇંગ્લેન્ડ કરતા ઘણો અનુકુળ છે. ફજરની નમાઝનો સમય મોટે ભાગે ૪.૪૭નો છે. એટલે રોઝદાર વહેલામાં વહેલા ચાર વાગ્યે શહેરી માટે ઉઠે તો પણ નિરાતે શહેરી કરી શકે. એ જ રીતે મગરીબની અઝાન અથવા ઇફ્તીયારીનો સમય ૭.૨૭નો છે. અને ઇશાની નમાઝ ૮.૪૯ મોટે ભાગે થાય છે. જેથી સાડા દસ કે અગિયાર સુધીમાં તો રોઝદાર  પરવારીને સુવા માટે જઈ શકે.

આ તો રમઝાનના રોઝા અને ઈબાદતના સમયની ઔપચારિક વાત થઇ. પણ સાચા અર્થમાં તો રમઝાન માસમાં દરેક મુસ્લિમ એક પણ પળ ગુમાવ્યા વગર ઈબાદત કર્યા કરે તો તે પણ ઓછી છે. કારણ કે આ માસમાં ખુદાના ફરિશ્તાઓ ખુલ્લા દિલે તમારી ઈબાદત અને નેકીઓને કબુલ કરવા તત્પર હોય છે. એવા સમયે કલાકોની ગણતરી વ્યર્થ છે. આપણે સૌ રમઝાન માસની એક પણ પળ ગુમાવ્યા વગર ઈબાદતમાં સતત રત રહીએ એ જ દુવા-આમીન

Leave a comment

Filed under Uncategorized

હોબાર્ટ : એક ઐતિહાસિક શહેર : ડૉ. મહેબૂબ દેસાઈ

૧૨ મેં ના રોજ અમદાવાદથી મુંબઈ, મુંબઈથી સિંગાપોર, સિંગાપોરથી મેલબોર્ન અને મેલબોર્નથી હોબાર્ટની ૨૮ કલાકની હવાઈ સફર પછી ૧૩ મેંના રોજ અમે ઓસ્ટ્રેલિયાના તાઝમાનીય રાજ્યના ખુબસુરત શહેર હોબાર્ટના નાનકડા હવાઈ મથકે  સવારે ૯.૫૫ કલાકે ઉતર્યો. ત્યારે ત્યાનું વાતાવરણ બિલકુલ ઠંડું હતું. સુસવાટા મારતા ઠંડા પવનનો સૌ પ્રથમ અમને અહેસાસ થયો. પ્લેનમાંથી ઉતરી એ પવનને ચીરતા હું અને સાબેરા ચાલતા એરપોર્ટની બિલ્ડીંગમાં જવા નીકળ્યા. કારણ કે એર પોર્ટ નાનકડું હોવાને કારણે પ્લેન એર પોર્ટની બિલ્ડીંગથી થોડુંક દૂર ઉભું રાખવામાં આવ્યું હતું. ઠંડા પવને મારા શરીરને ધ્રુજાવી દીધું. કફની, લેંઘો અને બંડી એ કાતિલ ઠંડીને રોકવા પૂરતા ન હતા. વળી, આવો ભારતીય પોષક આખા એર પોર્ટમાં તો શું, હોબાર્ટમાં પણ કોઈ પહેરતું નહિ હોય. અમદાવાદથી હોબર્ટની ૧૧૦૨૮ કિલોમીટર અર્થાત ૬૮૫૨ માઈલની સફરે સાચ્ચે જ મને થકવી નાખ્યો હતો. મારો પુત્ર ઝાહિદ, તેની પત્ની સીમા અને મારો પૌત્ર ઝેન મને અને સાબેરાને લેવા આવ્યા હતા. લગભગ ચાર વર્ષ પછી અમો મળી રહ્યા હતા, એટલે મારો પૌત્ર મને જોઈ ભેટી પડ્યો. અને ૨૮ કલાકની સફરનો થાક એકાએક મારા ચહેરા પરથી ગાયબ થઇ ગયો. અને માયનસ ઝીરો વાતાવરણમાં પણ મારા શરીરમાં ગરમી પ્રસરી ગઈ. મેં પૌત્ર ઝેનને ઉચકી તેના ચહેરા પર પ્રેમ ભર્યા ચુંબનનો વરસાદ વરસાવી દીધો. એક બાજુ પૌત્રના પ્રમે મને ભીજવી નાખ્યો, તો બીજી બાજુ આસમાનમાંથી પણ વરસાદના છાંટા શરુ થયા. અને અમે સૌ પાર્કિંગમાં પડેલ ઝાહીદની કાર તરફ દોડ્યા.

ઓસ્ટ્રેલિયાનું તાઝમાનીયા રાજ્ય એક નાનકડા ટાપુ પર વસેલું છે. ત્યાં જવા માટે વિમાન માર્ગ અને દરીયાઈ માર્ગ જ છે. મેલબોર્ન અને તાઝમાંનીયા વચ્ચેનું અંતર લગભગ ૩૮૪ માઈલનું અર્થાત ૬૧૮ કિલો મીટર છે. ચારે બાજુ સમુદ્રથી ઘેરાયેલા આ ટાપુના છેવાડે સુંદર અને નાનકડું હોબાર્ટ શહેર આવેલું છે. ૧૬૯૬ કિલો મીટરના ક્ષેત્રફળમાં પથરાયેલ આ શહેરની વસ્તી ઈ.સ. ૨૦૧૩ની વસ્તી ગણતરી મુજબ ૨,૧૪,૯૭૩ છે. આજે તેમાં ઉમેરણ થઈને લગભગ વસ્તી ચાર લાખ જેટલી થઈ હશે. ૨૦ ફેબ્રુઆરી ૧૮૦૪માં બ્રિટીશ ગવર્નર કોલીનનું  સૌ પ્રથમ અહિયા આગમાં થયું હતું. એ સમયના રાજાના નામ પરથી આ સ્થળનું નામ સુલ્લીવાનસ રાખવામાં આવ્યું હતું. રીવર ડેવરન્ટના કિનારે તેણે એક ટેન્ટ નાખ્યો. એ પછી સ્ત્રીઓ અને બાળકોનું અહીયા આગમન થયું. તેમને આ પ્રદેશને રહેવાલાયક કરવા દીવડ રાત મહેનત કરી. અને તેણે એક નાનકડું શહેર વસવું. જે હોબાર્ટ ટાઉન તરીકે ઓળખ્યું.  ઓસ્ટ્રેલિયાના સૌથી જુના શહેરોમાં સિડનીનો સમાવેશ થયા છે. એ પછી સૌથી જુના શહેર તરીકે બીજા ક્રમે હોબર્ટ આવે છે. ડુંગરો અને ટેકરાઓ પર વસેલ આ શહેર આજે તો પ્રવાસીઓ માટેનું ઉત્તમ સ્થળ બની ગયું છે. તેની કુદરતી ખુબસૂરતીને કારણે હનીમૂન માટે આવતા નવ વિવાહીતોથી આ શહેર સતત ધમધમતું રહે છે. અહીંયા જોવાલાયક અનેક સ્થળો છે. તેમાં સોલોમન્સ વિસ્તારમાં વીક એન્ડમાં ભરાતું બજાર જાણીતું છે. અમદાવાદમાં જેમ દર રવિવારે એલીઝ્બ્રીજ નીચે રવિવારી ભરાય છે. તેમાં અહિયા પણ શની રવિ બે દિવસ બજાર ભરાઈ છે.  સોલોમન્સ એરિયા અહીનો સૌથી જુનો વિસ્તાર છે. દરિયા કાંઠે આવેલા આ વિસ્તારમાં અનેક બજારો, શોપિંગ મોલ અને કુદરતી સૌંદર્ય અદભુત છે. આ જ વિસ્તારમાં તાઝ્માંનીયા રાજ્યની પાર્લામેન્ટનું સુંદર બિલ્ડીંગ આવેલું છે. તેની આગળના પાર્કમાં સૌ આરામથી વિના સંકોચે ફરે છે. અહીં ટ્રાફિક અંત્યત શિસ્તબદ્ધ છે. મોટે ભાગે માર્ગો પર કરોજ જોવા મળે છે. પણ તના એક પણ હોર્નનો અવાજ નથી આવતો. અહિયા કારમાં હોર્ન હોય છે. પણ તે કોઈ વગાડતું નથી. કારણ કે સૌ કોઈ પોતાની કાર નિયમોના દાયરામાં રહીને જ ચલાવે છે. હોબર્ટથી લગભગ ૬૦ કિલો મીટરના અંતરે આવેલ પોર્ટ આર્થર જોવા લાયક ઐતિહાસિક સ્થાન છે. ડીમેન્સ લેન્ડ તરીકે એક સમય જાણીતો આ વિસ્તાર તેના લેફ્ટેન્ટ ગવર્નર જ્યોર્જ આર્થરના નામ પરથી પોર્ટ આર્થર તરીકે ઓળખાયો છે.૧૮૩૩ થી ૧૮૫૩ દરમિયાન અહીંયા બ્રિટીશ ગુનેગારોને રાખવામાં આવતા હતા. તે એક આદર્શ જેલ આદર્શ જેલ હતી.પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ સમયે પણ પોર્ટ આર્થરનો ઉપયોગ એજ રીતે થયો હતો.

તાઝામાંનીયા રાજ્યની એક માત્ર યુનિવર્સીટી હોબર્ટમાં આવેલી છે. જે યુનિવર્સિટીના સમાજ વિજ્ઞાનના અધ્યાપકો સામે મારે તા. ૨૯ મેંના રોજ “ગાંધીજીની સૌ પ્રથમ જીવન કથા” (Mr. Gandhi’s First Biography: An Unknown Page of History) વિષયક વ્યાખ્યાન આપવાનું છે. સમાજ વિજ્ઞાન શાખના ડીન પ્રોફે. ડ્રીક્સ મારા પરમ મિત્ર છે.તેઓ તાઝ્માનીયા યુનિવર્સિટીમાં ફીલોસોફી અને માનવ વિજ્ઞાનના હેડ છે. હોબર્ટમાં મારા આગમનની જાણ થતા માનવ વિજ્ઞાનના અધ્યાપકો માટે મારા વ્યાખ્યાનનું તેમણે આયોજન કર્યું છે. અહિયા. સ્થાનિક પ્રજામાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું પ્રમાણ ઓછું છે. કારણ કે અહિયા વસ્તી મુંબઈ જેટલી અને વિસ્તાર ભારત કરતા પણ મોટો  છે. પરિણામે ઓસ્ટ્રેલિયન નાગરિકને જીવન નિર્વાહ માટે ઝાઝો સંઘર્ષ કરવો પડતો નથી. સાંજે સાત વાગ્યે દુકાનો અને રસ્તા સૂના થઇ જાય છે. છેલ્લા પંદર વર્ષોમાં ભારતના યુવાનો મોટી સંખ્યામાં ઓસ્ટ્રેલિયા તરફ વળ્યા છે. અને અહિયા ખુબ સારી રીતે સેટેલ થયા છે. ઓસ્ટ્રેલિયાના મુખ્ય શહેરો મેલબોર્ન, સિડની, એડીલેડ, પર્થ , હોબર્ટ દરેક જગ્યાએ ભારતીય અને ગુજરાતી સમાજના સંગઠનો સક્રિય છે. અને હિંદુ મુસ્લિમ તહેવારો સાથે મળીને સૌ ઉજવે છે.  જંગલોથી ઘેરાયલા આ પ્રદેશમાં બાર માસમાથી આઠ માસ ઠંડી રહે છે. સમરમાં પણ ઠંડીનું હોય છે. પરિણામે લાકડાનો ઉપયોગ વિશેષ જોવા મળે છે. ઘરના બાંધકામમાં ઈંટ અને સિમેન્ટ જુજ વપરાય છે. ૯૦ ટકા ઘરના બાંધકામમાં લાકડાનો ઉપયોગ થાય છે.

અહીની પ્રજા અત્યંત સોમ્ય છે. સીનીયર સીટીઝન માટે વિશેષ માન ધરાવે છે.રસ્તાઓ, શેરીઓ અને રહેણાંકી વિસ્તારો સ્વચ્છ અને સુઘડ છે. અત્યંત શાંતિ પ્રિય પ્રજામાં સૌ માટે પ્રેમ અને એખલાસ ભરેલો છે. આવા હોબર્ટમાં રહેવું કોને ન ગમે ?

Leave a comment

Filed under Uncategorized