Port Town of Gujarat Ghogha : Prof. Mehboob Desai

1. Background :

Ghogha was an important port of Gundighadh of Valbhi state. It is an ancient port, situated south east to Saurastra, at sea shore, 64 K.M. away from estuary of Khambhat and 18 K.M. away from Bhavnagar district. Shellfish named Ghoghla is found on some of the coastal area of Saurastra; Once upon a time such fishes were found in huge quantity at sea shore of Ghogha. It is believed that due to this fish, port is named Ghogha. It is also believed that as sailors of Ghoghari community resided at Ghogha, it was named as ‘Ghogha’. Sailors of Ghoghari community had very strong and tough bodies. Other people were got afraid of them. And that is why people residing in nearby ports Surat, Bharuch, of Ghogha , used to sing a song for their children to make them sleepy, “Suo suo bava ghoghara avya”. Same way a very famous proverb witnessing portal business between Ghogha and foreign countries is also necessary “Lankani Ladi ane Ghoghano var”1 (Bride of Lanka and Groom of Ghogha) Such traditional sentences preserves the ancient versions.

2. History of Ghogha:

2.1 Ghogha in Ancient Era

Scriptures created between fifth century B.C. and second century B.C. also mentioning the relations between sea shore of Gujarat and other nations. Due to longer coastal area of Gujarat and lots of small as well as big ports on cost, business relation is very ancient with foreigners .Though there is no authentic content as a proof is available. But our proverb highlighting those relations like “Lankani Ladi ne Ghoghano var” Such proverb shows that the Gujaratee residing at Lanka had matrimonial relationship with the original inhabitants of Ghogha near Bhavnagar. In the sixth century Gujaratees got settled in Java and there they established organization. That is a historical fact. About Java, there are also some well-known proverbs and tales. “ Je jay jave te kadi pachcho na aave, ane aave to pariyana pariya chave tetalu dhan laave”.It seems that from this proverb , many of Gujaraties who went to Java, got settled there and earned plenty of wealth. “Dipvans” (4th Century) and ‘Mahavans”(Sixth Century) , these Pali books, created in Cylon, express the relationship between merchants of Gujarat and Cylon (presently known as Shrilanka ). There are all possibilities that, Ghogha that time, might be in full swing and highly active port from business point of view that cannot be denied.
For the first time, it is found that Ghogha was referred during the Valbhi ruling period as a ‘Gundighadh’ (480-720). During the ruling period of Anahilwad, no remark is found for this matter. But this region had seen many ruling regime. The oldest Arabian stone inscription 677 B.C. is here.

Which indicates the Arabian attack and ruling. In 636 B.C. Arabs attacked over Ghogha.It is worth to know the role of attack. The rise and growth of Islam was initiated by Hazrat Mohhamad Paigamber sahib (571 – 633 B.C.) in 610 B.C. He never used any kind of force for religious propaganda of Islam. The khalifa came as a successor after his death had sent special emissaries for propaganda of Islam in foreign countries that imposed Hijari year 15, In 636 B.C. khalifa Umar bin Khitabe appointed ambassador of Bahrain and Oman,Usman Bin Abusas Skfi sent military by sea route from Oman, which returned back with victory. In the same year, he sent other military over Bharuch that also returned with victory. That time, in Bharuch, s commander ( feudatory), Dadd second was ruling. Then after 42 years, Hijari year 57 and in 677 B.C. commander in chief Ismail, made attack on Ghogha. In heavy fighting, Ismile and captain Yakub martyred.4 Supporting to this incident, one stone inscription is found in Ghogha as follows.

“ In Hijari year 57(677 B.C.), Commander Ismail attacked on Ghogha with very resilient army. There was a great fight with Hindu king of Ghogha. Plenty of men power got destroyed on both side, in which Commander Ismail and his general Yakub and others lost their lives.”

On the basis of the stone anchor found in Ghogha, Archaeologist Anti quatrain believe that at the time of Maurya and Khatrap , it was a very dynamic port. There it was a ship yard and to park ships there were so many stone anchors. During the ruling of Maytrak (470-788 B.C.), it was a famous port. Even though there is no traces found during the period of Mohammad Gazani. After that from Ghogha ,in Hijari year 591,1195 B.C., at the end of the month of Rabi-ul-Aakhir, at the coastal area of Ghogha, in the place of Piran Pir , there found write-up of one Muslim ,Badra-ud-Din baba, Taj-Ud- Din got killed.7 Which indicates that there was a Muslim population before.

2.2 Ghogha in Saltanat and Mughal Age

During the ruling period of Turk – Afghan (1206-1526) in Delhi, mughal sultan ruling initiated.In that era, Ghogha again became active. Starting from 1309 B.C., up to hundred and twenty five years, Ghogha was capital city of Sohil community. Governor of Ahmedabad had gifted that to the Potentate of Bantava of Babi race. In 1311 B.C. was under control of Muslim ruler. Mokhdaji (1309-1347) the grandson of Sejakji (1240-1290) who was the founder of branch of Guhils in Gohilwad, had captured Umarala and established capital there. After that he drew away Muslim inhabitants from Ghogha, he captured Ghogha and Pirambet and stayed there. Mokhadaji stayed at Pirambet ,started collecting security tax from commercial ships passing by ports of Surat, Khambhat and Bharuch. Ships not paying such tax were getting robbed.

Once a businessman having 14 ships, full of valuables, from Delhi was asked to pay such tax as a custom. When he refused to pay, his ships were robbed. He complained to the king of Delhi, for the robbery of his ships. That time on the throne of Delhi, Mahhamad Bin Takhalagh ( 1325 -1351) was ruling. On the basis of the complain done by the merchant who’s ships were robbed, army of Delhi arrived at Saurastra. The royal army could not do much over Pirambet. So he seized all the routes going towards Piram. Food crises was felt. It happened that solders could not get enough food. Brave man, Mokharaji felt, inappropriate to remain trapped. And one night, he set down his army to opposite side situated Ghogha. By keeping main gates open, combated with royal army. Mokharaji got killed in this fighting. It is a saying that head part of Mokharaji fallen near kalika gate of Ghogha. And after getting head cut down, the headless trunk went seven miles away up to Khadadpar village. and that headless trunk fallen down near sweet-sour spring near Khadadpar in 1347 B.C. Till today there is a small temple of Mokharji and people worship there. Today also ships passing by Pirambet, its sailors ,in lieu of tax, drops their food, coconut or some coins drop down in the sea just with faith and mark of respect, they pay the charges.8

In 1388 B.C. after death of Firozshah Tukhlagh , his son was sworn in, on the thorn of Delhi. In 1391 B.C. He sent Zafarkhan to Gujarat making him as an ambassador. In the period of Zahirkhan, in 1375 – 76, Kamal Hamid had built a mosque in Ghogha.9 and thereby Ghogha had come under the ruling of Delhi, but that time also it was a large and developed portal city.

As a witness of this, it is supposed to know the description about Ghogha by the traveller Ibn Battuta.

Moor traveller of Africa, Ibn Battuta ( 1328-1353), during the ruling of emperor Mohammad Shah Takhlagh he came to Gujarat during the administration of Malek Mukbil ,from Delhi via Doltabad .

He first went to Khambhat and got stunned by looking at prosperity of the rich merchants.
Ibna Batuta had also visited Kavi, Gandhar (Dist.Jambusar), Pirambet and Ghogha in addition to Khambhat.10 During his visit, he had written in his travelling note,

“After two days travelling, we reached to Berum (Perum) island. There was no population on this island. We landed from ship and taken water from reservoir .On this place, main reason for not having population was Though Muslims defeated Hindus and taken control but could not make it prosper.”11

In this description, Ibn battuta had mentioned the recent terrible war between Mokhadaji of Piram and Mohhamad Takhlagh. There after described, visiting Ghogha, Ibn Batuta wrote,

“ From there we reached Kula (Gogo) next day. It is a very big port and markets also big here. We anchored four miles away from town. Due to reflux, myself and my other four companion sailed in a small boat. But when we were only one mile away from town, our boat got trapped in mud. When we got trapped in mud so I started walking with help of my two companions because people told, when water level get increased, it would be very difficult. I was not knowing how to swim. I wandered in market after reaching town. I saw one mosque, for which it was famous that it was a mosque of Khijra and Elyasi7. I prayed evening Namaz . In mosque group of Haidari Fakir was living and sheikh was also with them. Then I returned back on ship12”

In Gujarat, in 1573 B.C. at the beginning of Mughal era, this effected on the development of ports. First of all, Khambhat port became inactive. In that place Surat port developed. After that Ghogha port was also affected. Though Abul Fazal has described in his AÍN I AKBARI, Ghogha of Sorath as animportant port. Further he wrote that its’ annual excise income was 6, 66,560 ‘dam’. In shipyard of Ghogha, ships from 50 Ton to 250 Ton were prepared. And from Saurastra, these ships were filled with Ghee, cotton, cloth, over and above opium of Malva, reaching to Surat, Malbar, Zanzibar and Maskat. Thus Ghogha was a center port and so merchants from inside as well as outside the countries were gathered.14

2.3 Ghogha in British Rule

In 1723 B.C. the king of Bhavnagar Bhavsinhji Gohil (1703-1764) had established city of Bhavnagar. That time at the Ghogha situated at west coast of bay of Khambhat, was very active. and Sherkhan Babi was ruling over there. The export business of Gujarat, Malva and Rajputana was done from Ghogha port.15That time population was around seventy thousand. Nagars of Vadnagar resided there. Jains and muslim communities were also in good proportion. That time Ghogha port was under control of famous Babi family of Bantva. Establishment of Bhavnagar city just far away only 25 kilometers, interrupted the progress of Ghogha city and port that is also but natural.

For the development of Bhavnagar port, Bhavsinhji, firstly developed relationship with Killeda Siddi of Surat. In 1739 by doing contract, given 1.25 percent share to Surat in Tari Jakat (Tax)of Bhavnagar. Over and above , to take less excise in Bhavnagar, for the goods coming from Surat to Bhavnagar. Goods going from Bhavnagar to Surat , then not take excise in Surat. Castellan of Surat always to help to Bhavnagar. To give protection to ships of the merchants from robbery or theft in sea. This contract clearly indicates that the successful efforts put by Bhavsinhji for the development of Bhavnagar port had affected on the development and income of Ghogha port. As a result of this, Babi ruler of Ghogha asked for the compensation of the damage of Ghogha port. So Bhavsinhji had settled the share for Ghogha port in Tari jakat of Bhavnagar. That way due to the growth of Bhavnagar port, development of Ghogha port was interrupted. There after Bhavsinhji captured his forfather’s original capital that is castle of Ghogha. Babi of Bantava was gifted Ghogha by the ruler of Ahmedabad. There after navab of Khambhat conquered Ghogha from Babies in 1761 B.C. and there established his military base. There for inhabitants of Ghogha invited Bhavsinhji to conquer Ghogha. Bhavsinhji marched to Ghogha with his army. Before his attack, Muslim ruler escaped to Khambhat by sea route. And so Bhavsinhji conqured castle of Ghogha without fight.

Akherajaji(1764-1772), the successor of Bhavsinhji, handed over Ghogha to Peshwa government instead of giving back to Navab of Khambhat. As a result Navab of Khambhat got annoyed and tried to damage the progress of Bhavnagar port. Due to this, Akherajsinh developed friendly relationship with Britishers. With a view to help Bhavnagar, British government done contract with Navab of Khambhat in 1771 B.C. According to that Navab , not to create any type of interference in the progress of Bhavnagar port and for any matter of Ghogha in future, not to put any claim. And so due to the growth of Bhavnagar port, the development of Ghogha port got interrupted and slowly its prosperity sets down to earth.

3 Historical Monument of Ghogha

3.1 Oldest Mosque

The followers of Islam pray their Namaz, towards the direction keeping their face and in that direction, and the direction towards which bending head down (Sijada), that is called as ‘Kiblah’ and in the center of the mosque to indicate the ‘Kiblah’ there is ‘Mihrab’. In the front of the ‘Mihrab’ that is to keep face towards ’Kaaba’ (keeping face towards Mecca, Saudi Arebia), each Muslim pray his Namaz.

But in the beginning phase of Islam, that is first thirteen years, Mohammad sahib and his all the followers, praying Namaz by keeping face towards Baitul Maqdis (Jerusalem, Israel). By the order of Allah, after 11th February, 624 B.C. Mohammad sahib started praying Namaz by keeping face towards Kaaba. Today in the world, each Muslim pray his Namaz keeping his face towards ’Kaaba’. But in the first thirteen years i.e. 610 to 623 B.C. each Muslim was praying Namaz by keeping face towards Baitul Maqdis. According to one belief, in the beginning phase of Islam, Arabs were coming to Ghogha from business point of view and stay there, so for praying Namaz, they build a small mosque of Baitul Maqdis type. Today the same mosque in ruined condition is there in Barvada Street of Ghogha.

This mosque, found in very threadbare condition and ‘Kiblah’ is towards Baitul Maqdis (Jerusalem, Israel). According to the rule in Islam as mentioned above, by keeping face towards Baitul Maqdis, from 610 B.C. to 623 B.C.is noted in Islamic history. According to that it is believed that this mosque having ‘Kiblah’ towards Baitul Maqdis, might be built in between 610 B.C. to 623 B.C. It is so small that Approximately 25 persons at a time can pray Namaz and this mosque is having one main gate and near main gate there are two graves (tombs). Stone ceiling, just survived on ten to twelve pillars, and above the ‘Kiblah’ that is exactly above the ‘Mihrab’, there is one dome .Inside the mosque, on the both side of ‘Mihrab’, there is beautiful carvings. On the arch of ‘Mihrab’, it is written in Arabic “Bismillah ar Raheman Nirhim” means I start on the name of Allah who is very merciful and kind. and very near to this it is written in Arabic.

“This mosque is of Allah, nobody else is deserve to be worshiped”. On the arch of the ‘Kiblah’ it is written a wholly sentence of Quran-E-Sharif, means “Those building mosque, for them Allah building a home in jannat (paradise)17

In this mosque situated in Barawada street, from years together, Namaz is not offered. So its historical importance is much more than religious. But according to history, the built of this mosque between 610 -613 is not found appropriate. As per the Islamic sculpture, beginning of making ‘Mihrab’ started in seventh century. Before that in place of ‘Mihrab’, wall or any symbolic stone was kept for praying Namaz. About this it is written in Dictionary of Islamic Architecture as follows.

“A mihrab is usually a niche set into the middle of the qibla ‘Kiblah’ wall of a building in order to indicate the direction of Mecca. The earliest mosques do not appear to have had mihrabs and instead the whole qibla wall was used to indicate the direction of Mecca. Sometimes a painted mark or a tree stump would be used to reinforce the direction. In the cave beneath the rock in the Dome of the Rock there is a marble plaque with a blind niche carved into it which, if contemporary with the rest of the structure, may be dated to 692 making if the oldest surviving mihrab. The first concave mihrab appears to have been inserted into the Prophet’s Mosque at Medina during some restorations carried out by the Umayyad caliph al-Walid I in 706.”18

Looking at this fact, the mosque of Ghogha having more possibility that of eighth or ninth century. And also arrival of Arab on Ghogha port in eighth century is supporting this fact.

3.2 The Step well ( vav) of Ghogha

This salty vav of 1577 B.C. is situated near Kupala Talav (Lack) ,which is nearby Ghogha. Near to this vav there is ‘Paliya’ (historical monument of stone containing drawing or text) on which there is mysterious drawing which is identified as ‘Gadhdhegal’ This vav is having eighth floor depth under the ground. Whole vav is made up of gray colored sandy stones. Vav is 180 ft. broad. ‘Padthal’ (Covering stone width) of vav is 12 ft. broad. Before getting down to vav, there is ‘Mandpika’ (Small pavilion like structure) having height of eight ft. Its shape is like round dome, surrounded by ‘Kangara’ (Thick wall of stones) There is an arch like shape on the upper floor of ‘Padthal.’ There are no carvings in the vav. It seems that construction of this vav might be in the beginning of Muslim era. Its script is written in Farsi language.

3.3 Temple of Shree Navkhanda Parshwnath :

Before the establishment of Bhavnagar, Ghogha was very developed port. From the ancient period, the holy place, Shree Navkhanda Parshwnath is established. In 1168 by preaching of Shree Mahendrasuri, the treasurer Shree Hirubhai of Shrimali community had constructed slab of Shree Navkhanda Parshwnath. Before that also there was Jain population and ‘Jinalay’ (Jain temple) in Ghogha.

Statue of Shree Navkhanda Parshwnath, has height with head of serpent is 36 inch and without head of serpent is 301/4 (75.25) inch.Width of the statue is 241/4 (60.25) inch. About the power of this statue, there is one exciting myth. On this holy place, Muslims attacked and deformed this statue into pieces. And its residual parts thrown by keeping it in a cloth bin, in well of Bapesara in Vadava of Bhavnagar.

And this way this dented statue was remained unknown for some period. One ‘Shravak’ (any lay Jain ) of Ghogha got dream, in which, according to the he was given indication by ‘ Adhishthayak Dev’ (Jain God) to get it appeared .According to the indication of dream, That ‘Shravak’ taken out that cloth bin from well.

He brought it to Ghogha, and placed these pieces into 180 Kg. ‘Lapsi’(Sweet made on auspicious day )

There was an indication that if that is taken out of ‘Lapsi’ after nine days then the statue will again of one piece. So everybody was so eager and waiting for completion of nine days but impatience was so high that on the eighth day statue brought out of ‘Lapsi’. Though all the nine parts were joined together but due to impatience of ‘Shravak’, the impression of joints can be seen today also.

The Jain temple of Shree Navkhanda Parshwnath is pleasant and magnificent. The construction of this temple is very glorious. Temples of Ghogha, Mahuva and Dholera is constructed by only one sculptor, pattern of construction of all the three temples are same. The Jain temple with beautified by three tops having very vast Quadrangle. Nearby the Jain temple, Shree Navkhanda Parshwnath of Ghogha ,there are other four Jain temples. In addition to that, other two Jain temples are in city. This matter shows that in Ghogha , Jain inhabitants were also there.

4. Stone Inscriptions at Ghogha.


The stone containing this inscription is raised (was kept ) under an Ambli(Tamarind) tree grown on the side of the way leading to the shrine of Piranpir on the sea-beach at Gogha, a British port in the Gulf of Cambay on the east coast of Kathiavad. It contains five lines written in Arabic characters. It measures 18° X 15”, and mentions the death of a martyr named Baba Taju-ud-din in A.H. 591, A.D. 1195. The stone is the common sand-stone, but well preserved. The translation of that characters is,

“In the name of God, the merciful and compassionate. There is no god but God ; Mahomed is the prophet of God. Every creature which lives on the earth is subject to decay ; but the glorious and honorable countenance of thy Lord shall remain forever. Baba Taju-ud-din, son of Badr-ud-din, honored by men ; fortunate, martyred, the oppressed, forgiven (by God), migrated from this house of destruction to that of eternity, in the month of Rabi-ul-Akhir A.H. 591.”


The shrine of Hazrat Pir in which this inscription is found is situated on the seaside at Ghogha, a British port on the eastern coast of Kathiavad. It is cut into a white soft stone and has eight lines of Persian mixed with Arabic. The surface of the stone measures 10″ x 8″. It refers to the building of a mosque by a Tandel (the head officer in a ship) named Bapuji in the year A.H. 1146, A.D. 1733, during the reign of Emperor Mohamed Shah of Delhi. The translation of that characters is,

“In the name of God the merciful and compassionate : There is no god but God ; Mahomed is the prophet of God : Therefore invoke not any other therein together with God. Mahomed Sliah, the conqueror of the world, the favorite of fortune, the king of the world, the Khalif of God ; may God perpetuate his kingdom and nile ! This mosque was made by Tandel Bapuji, son of Musaji, a Khalif (deputy)of Kaderi Bad shah, son of Kazim Ali Mian Shah Syed, son of • * * in the year corresponding to that of the flight of Mahomed, the chosen ; may the blessing and peace of God be on him ! viz., in the month of Rabi-ul-Awwal, A.H.1146.


The stone in which this inscription is cut is built up in the wall of the Idagah,in a suburb at the town of Gogha, called Mosampura. It is a white stone containing nine lines of mixed Persian and Arabic composition, of which several letters are clear enough to make them out. It mentions the building of the Idagah bv one Kamal Hamid in the time of Zafar Khan in A.H. 777, A.D. 1375-76.The translation of that characters is,

“In the name of God, the merciful and compassionate. And when we ap-pointed the holy house of iMukkah to be a place of resort for inankind and a place of security, and said take the station of Abraham for a place of prayer.In the time of the refuge of the great sun of the world and religion, the refuge of victory, the Sultan and the great Khan, viz., Zefer Khan, son of Vajih-ul-Mulk. Kamal Hamid, pilgrim of Mecca and Medina, slave, hoping for the mercy of God, made this place of worship for the faithful. May God bless him who comes here ! May he remember the expectant slave with the blessing of safety. Dated the 15th of Rajab, A.H. 777.May the peace and blessing of God be on him.”


This stone is raised near the mosque built near the house of one Dada MuUa on the way leading to the Gundi Gate at Gogha. It is a hard black stone witli a face measuring1 7″ x 14”’. The inscription appears to have been in Persian, as, with the exception of a few words, the whole of it has become undecipherable. There are in all nine hnes. It is dated A.H. 780, A.D. 1378-79. As many of the letters cannot be deciphered it is difficult to find out what it contains. The word ” MuzeiFer” can be read, but it is doubtful. In the same line a name is distinctly read, which is Khan Anaj Mulamakan, A.H. 780.20

5. Stone anchors

There are nearly two dozens of stone anchors recorded in inter tidal zone of Ghogha. Interestingly, a large quantity of pottery of glazed ware was also found along with the stone anchors. The stone anchors have been noticed close to the present lighthouse in inter tidal zone . Being in the high tidal range, the stone anchors that are lying in 5 to 10 m water depth during high tide get exposed during low tide. These stone anchors are found either partially buried or exposed on the gravel bed. The seabed at the finding spot of the anchor comprised of gravel and fine sand. The majority of the anchors are of Indo-Arabia type and one stone anchor falls in the category of composite type .The Indo-Arabia type anchors of typically made from a vertical stone block with often square section with two lower holes are rectangular/ square and an upper circular hole .Two anchors in the group of Indo-Arab type are having uniform vertical deep and wide groove on all the four faces of the anchor. The broken single composite anchor is made of a thin limestone block with two lower holes are square and two circular holes are placed randomly on upper side .Many stone anchors are fragmented in nature (Figure 8Majority of the anchors are parted with lower 2 holes and sometimes holes also broken which might have been broken during manufacturing stage. The raw material used for these anchors are hard basaltic, sedimentary and a few of conglomeratic material. A fragmentary anchor is the biggest anchor found from here. Only lower portion is surviving and is very similar to those reported from Mithi Virdi. There is a stone block without any holes noticed similar to the Indo-Arabia type anchor.

Four anchors were recorded at Hathab a historical period site about 10 km southwest of Ghogha. Three anchors falls in the group of Indo-Arab type and one stone anchor with a wide and shallow grooved provision for the tying the rope around it similar to those reported from Chinese and Japanese seas was noteworthy discovery.

Though the stone anchors from inter tidal zone are not unknown from the Saurashtra coast as earlier reported from Dwarka and Bet Dwarka ,but the number of anchors found from Ghogha are outstanding. Interestingly, the finding of anchors in inter tidal zone are closely linked with the tidal variations. For instance, the area of Dwarka and Bet Dwarka has high tidal range of 0-5 m and Ghogha 0-10 m whereas other sites of Saurashtra such as Miyani, Visawada, Porbandar and Somnath where stone anchors from inter tidal zone are not reported has tidal range of 0-3 m. Therefore, the findings of stone anchors or in other words the ancient anchoring system was closely interlinked with the tidal ranges in a particular area.

Another important aspect is the number of fragmentary anchors and the observation of the surface suggests that they were broken during the manufacturing stage and not during the lowering or lifting the anchor. An anchor from Gogha and two from Hathab are without any hole suggests that this region may be a manufacturing centre.

It has been rather first time along the Indian coast where stone anchors have been found associated with the Islamic glazed ware. Earlier a site at Qalhat on Oman coast Islamic glazed ware have been found associated with stone anchors. These are blue green and brown besides a few sherds decorated with incised designs. Noteworthy shapes are ring-footed base bowl, dishes, storage jar and Surahi (narrow and high necked water vessel). Similar type of glazed ware has been reported from Kamrej where it has been dated to the 9th -10th century AD. Excavations at Sanjan also yielded though in small quantity of glazed ware dating back to the 9th to 12th century AD . From the east coast of India particularly at Kottapattanam (Sasaki, 2004:16-20) and Mantai, medieval glazed ware have been found in significant quantity. A large number of archaeological sites in India yielded glazed ware dating back to the 9th and 16th century AD. However, the Glazed ware of coastal area may be earlier as the Arab traders were active along the Indian coast since the 7th-8th century AD on wards. Therefore, the study of glazed ware may suggest that stone anchors could well be connected with Indo-Arab trade along the Indian coast in general and Gogha in particular. The study of chemical analysis suggests that to obtain green and blue colour of glaze copper oxide is used in small quantity whereas the same is completely absent in brown glaze. As usual silica is major component (3/4) in the glaze ware is similar in all the three varieties. The discovery of glazed ware also suggests that this area was used as loading and unloading of cargoes.

The port of Ghogha has been active since the 5th century AD and flourished as a major trading post during the 10th to 16th century AD before Bhavnagar took the place of Gogha as trading center. Being located at strategic position in the Gulf Ghogha has always been subject of an important trading center. Due to this reason Ghogha had been several times attacked and captured by local rulers like Gohel Rajputs and Mohammedans during the medieval period . Stone anchors have been found from several locations along the Indian coast particularly from early the Medieval period ports such as Dabhol Sindhudurg and Vijaydurg which are fairly dated between 8th to 14thcentury AD.

The comparative studies of such stone anchors along the Saurashtra coast suggest that Indo-Arab trade was very active between during the 10th to 16th century AD before the ultimate arrival of the European power in the Indian Ocean. Similarly the glazed ware, which are very similar to the glazed ware from the other sites of India suggest a possible time as the medieval period. Gogha has also been mentioned as a great boat-building centre during the Mughal period.

Archaeological remains around the Gulf suggest that it has been focal point of the human activities since the Harappan times and its extraordinary tidal phenomena had been major cause of the attraction. Gogha was the important port town during the medieval period and played as transit port between the ports of the upper part of the Gulf of Khambhat and rest of the ports along the Indian Ocean Countries. The discovery of various types of anchors suggests that boats of different origin visited Gogha port. The most important find is an anchor with wide groove on the all four section is probably of the Chinese origin. For the first time glazed ware has been found associated with the stone anchors suggest that these may be dated between the 10th and the 16th century AD. Such a large number of stone anchors in inter tidal zone suggest the correct description provided in the Periplus of the Erythrenean Sea.

6. Streets and Markets of Ghogha :

As the port of Ghogha was highly active, city was also very developed. There are proof of this since eighth century. In medieval age, foreign traveller Ibn Batuta also written about markets of Ghogha “This is a very big city and its markets are very big.” The statement of Ibn Battuta expresses the glorious era of Ghogha of that time. Since starting of 19th century, Ghogha had a municipal corporation which draws attention towards the glorious past of Ghogha. Today also the names of the streets and markets are in the remembrance of the people, witnessing its glory. In Ghogha, the names of Hindu and Muslim streets and markets give the idea of the versatility of the profession. ‘Bharwadvad, Vahavad, Kolivad, Vaniavad, Sonivad, Pakhalivad, Malifaliu’ like that there were 19 big streets were located in Ghogha. Same way there were about ten big Muslim streets in which ‘Barvad, Varkuvad, Munarvad, Machchivad, Morvada, Kasbativad, Malamvada, Ghanchivad, Morkavada, Mosapura,’ like such Muslim area were aligned with the business centers like ‘Danpith, Ambachowk, Gundigate, Varaichowk, and Khajuria chawk.’ today also been live in the memory of people and in history. About ‘Khajuria chawk ‘ it is believed that Arab merchants were bringing a huge lot of ‘Khajur’(dates) in their ships, and these dates were getting down in that ‘chawk’. and from there it was getting distributed in Gujarat as well as in other parts of India for business purpose. That time ships of about 84 countries were anchored and for that stone anchors were used.

Ghogha was a loving place for not only Arab businessmen but also for Sufi saints. Witnessing this there are ten shrines of Muslim saints are present today also. ‘Asharaf shah bava, Navagaj lamba pir, Gospak no chillo, Sherali Shah, Vagad Shah Pir, Zamzam Shah Pir, Geban Shah Pir, Madar Shah Pir, Shah Firozshah, Babagor no Chchillo’ like that there are many shrines exist in such small Ghogha, the only reason for this is that of port business activities and there by developed city. According to the study of Muslim architectures, mostly it is found that mostly one ‘Idgah’ (place where Id – Namaz is prayed.) found in one city. In Ghogha there are two ‘Idgah’ availableMachchivad , there Ramzan Namaz is prayed. and‘Idgah’ situated near Sat Talav, there ‘Bakari Id’ Namaz is prayed. Which indicates that of huge population of Muslim community. In Ghogha there is also located ‘Jumma Masjid’ where every Friday, Namaz is prayed22

6. Famous Personalities of Ghogha:

Ghogha has given a great contribution in progress of Bhavnagar State. Many Nagar from Vadnagar moved to Ghogha, an ancient port on the Gulf of Combay (khanbhat) in the Dhandhuka Taluka of Ahmadabad about ten miles from Bhavnagar. It was a busy port on the western coast of India from which sailing goods far and wide across the Indian Ocean to Africa and the Parsian Gulf. The samaldas family had an unbroken connection with the Bhavnagar state for nearly hundred years. Lallubha’s elder brother, Vithaldas, his father Samaldas and grandfather, Parmananddas had all served as ‘Diwans’ of Bhavnagar State11. Gaganvihari Lallubhai Mehta (1900–1974) was the ambassador of India to the United States from 1952 to 1958. He was awarded the Padma Bhushan in 1954 and the Padma Vibhushan in 1959.His forefathers are also from Ghogha.12

Ghogha’s Nagar Served and Developed Bhavnagar during the presence of 1. Parmananddas Ranchhoddas chief minister of Bhavnagar state during 1806-1817 2. Gaurishanka Udayshankar Oza (1805–1891) (also known as Gaga Oza) was chief minister of Bhavnagar state, India from 1850 to 1879. He was very well known and well respected for his keen statesmanship. 3. Samaldas Parmananddas served as chief minister of Bhavnagar state during 1879-1884 4. Vithaldas Samaldas chief minister of Bhavnagar state during 1884-1899 5. Vajeshankar Gaurishankar chief minister of Bhavnagar state during 1899-1902.

7. Conclusion :

Foreign traveller the statement of Ibn Batuta expresses the glorious era of Ghogha “This is a very big city and its markets are very big.” This today also marked on the pages of History. The wideness -extensiveness of the markets is expressed in his words. Its wide buildings, markets, shrines, Jain temples, and architectures witnessing the glorious and developed image of Ghogha. As a very busy business centre is expressed in the words of Abul Fazal. In AÍN I AKBARI Part II ABUL FAZL ALLÁMI wrote “Mughal Empaire got Revenue from Ghogah,(Gogo)exclusive port 666,560 Dáms.”Further he mentioed Ghogha port as under,

“The ports of Ghogah* and Kambháyat (Cambay) are included in this Sarkár. The later is a large city where merchants of divers kinds reside and wherein are fine buildings and much merchandise. Vessels sail from and trade to Ghogah. The cargoes are put into small ships called Táwari which transport them to Kambháyat”

“In the third district at the foot of the Satrúnjah (Satrunjaya) hill is a large fort and on its summit, the fort of Pálithánah. Though in ruins, it deserves restoration. It is in great veneration with the Jains. The port of Ghogah (Gogo) is a dependency of this district. The island of Biram (Perim) was formerly the residence of the governor; it is 9 kos square and is a low rocky island in the midst of the sea. The Zamíndár is of the Gohel tribe. This district possesses 2,000 horse and 4,000 foot”

It is very humble effort is done for giving some glimpses about such glorious and well developed port and for glory of Ghogha city. Although its actual greatness and development was much more than narrated here will not be any way to be considered as exaggerated.


1. Shastri Keshavram K, 1967, Saurastrani Aeitihasik Nagario – 1, Jawaharlal Nehru Education Institute, Porbandar, Page 14, 15.

2. Mehta, Gaganvihari, ‘Gujaratnu Vahanvatu’ (Article), Bhavnagar Samachar, 2 July 1960, Page 3.

3. Parikh Rasiklal Chchotalal and Shastri Hariprasad Gangashankar (Editors ), 2011,Gujaratno Rajkiya ane Sanskrutik Itihas , Part – 2, Bho. J. Vidyabhavan, Ahmedabad. Page 209.

4. Shastri Durgaprasad, , 2011, ‘Gujaratno Madhyakalin Rajput Itihas’, Ahmedabad, Page 30

5. Mehta Makarand, Gujarat ane Dariyo, Darshak Itihas Nidhi, Ahmedabad, 2012, Page 53.

6. Mehta Gordhandas Nagardas, , 2011,Saurastra Itihas Darshan,, Page 19,20.

7. Shastri Keshavram K. Saurastrani Aitihasik Nagario – 1, Page 25

8. Parikh Rasiklal Chchotalal and Shastri Hariprashad Gangashankar (Editors), Gujaratno Rajkiy ane Sanskrutik Itihas Bhag – 5

9. Bhavnagarna Farsi – Arbi lekho, Page 7.

10. Two Prophets became immortal by taking Khij Aabehayat . Who show the path to those, having lost the direction .

11. Saiyed Athar Abbas Rijvi, , 2011,‘Tugalkalin Bharat -1, Rajkamal Prakashan, New Delhi, Page 276

12. Ejan Page 277

13. The AÍN I AKBARI, Abul Fazl Allami, translated from the original Persian by H.Blochmann and Colonel H.S.Jarrett, published by the Asiatic Society of Bangal, Calcutta, Page 241-247

14. Maheta Makarand, 2011, ‘Gujarat ane Dariyo’, Darshak Itihas Nidhi, Vadodara , Page 56

15. Mehta Gordhandas,’ Saurastra Itihas Darshan’ Shihor Page 54

16. Bhavnagar Distinct Gazetteer, P. 64.

17. Personal visit of shrine Date 5th May 2012

18. Andrew Petersen, 1996, Dictionary of Islamic architectural, published by Routledge, 11 New fetter Lane, London.

19. Shree Navkhanda Parshwnathaji, Pr.Sheth shree Kala Mitha Pedhi, Shree Navkhanda Parshwnath Jain Derasar, Ghogha, Page 7,8

20. Corpus Inscripationum, 1839, Bhavnagar Edited During the rule of H.11. The Maharaja Takitisihghji,India(State), Antiquarian Dept, Bhavnagar State, India.

21. Andrew Petersen, 2011,Dictionary of Islamic architectural, published by Rutledge, 11 New fetter Lane, London.


Leave a comment

Filed under Uncategorized

બિસ્મિલ્લાહ અર્થાત શિક્ષણનો આરંભ

ગઈકાલે ઉજવાએલ મારા પૌત્ર ઝેનની બિસ્મિલ્લાહના નિમંત્રણો મિત્રો અને સગા સબંધીઓને પાઠવ્યા, ત્યારે કેટલાક હિંદુ મિત્રોએ મને પૂછ્યું “બિસ્મિલ્લાહ” એટલે શું અને તેની ઉજવણી પાછળનો ઉદેશ શું ?” જો કે હિંદુ મિત્રો સાથે ઇસ્લામના કેટલાક અનુયાયીઓ પણ આજે તો બિસ્મિલ્લાહના પ્રસંગનું મહત્વ ભૂલી ગયા છે. આમ તો “બિસ્મિલ્લાહ” શબ્દ ઇસ્લામમાં કોઈ પણ શુભ કાર્યના આરંભ ટાણે વપરાય છે. જેમ હુંદુ ધર્મમાં “શ્રી ગણેશ નમઃ” કોઈ પણ શુભ કાર્યના આરંભમાં કહેવાય છે, તેમ ઇસ્લામમાં “બિસ્મિલ્લાહ” શબ્દ વપરાય છે. “બિસ્મિલ્લાહ” શબ્દનો અર્થ થાય છે “શરુ કરું છું અલ્લાહના નામથી” કુરાને શરીફનો આરંભ આ જ આયાતથી થાય છે. અને કુરાને શરીફના દરેક પ્રકરણોનો આરંભ પણ “બિસ્મિલ્લાહ અર્ રહેમાન નિર્ રહીમ”થી થાય છે. જેનો અર્થ થાય ” શરુ કરું છું અલ્લાહના નામથી જે પરમ દયાળુ અને કૃપાળુ છે”
ઇસ્લામિક સંસ્કારો મુજબ પૈદાઈશ (જન્મ), અકીકા (મુંડન), ખતના (સુન્નત કે મુસલમાની) અને બિસ્મિલ્લાહ જેવા સામાજિક પ્રસંગોની ઉજવણી કરવાનો રીવાજ મુસ્લિમ સમાજમાં પ્રચલિત છે. બિસ્મિલ્લાહ એ કોઈ ધાર્મિક ક્રિયા કે આદેશ નથી. પણ મુસ્લિમ સંસ્કારોનો એક ભાગ છે. પરંપરાઓ સમાજ સાથે વણાઈ જાય ત્યારે તે સંસ્કાર બની જાય છે. બિસ્મિલ્લાહ પણ એવી જ એક પરંપરા છે જે ઇસ્લામિક સંસ્કાર બની ગઈ છે. જયારે કોઈ પણ મુસ્લિમ બાળક ચાર વર્ષ, ચાર મહિના અને ચાર દિવસનું થાય છે, ત્યારે તેના શિક્ષણનો આરંભ કરવામાં આવે છે. મુઘલ કાળમાં મુસ્લિમ બાળકોના શિક્ષણ માટે મકતબ અને મદ્રેસા હતા. મકતબમાં પ્રથામિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ આપવામાં આવતું. જ્યારે મદ્રેસાઓમાં ઉચ્ચ કક્ષાનું શિક્ષણ અપાતું. મકતબમાં મૌલવી સાહેબો બાળકોને ધાર્મિક સાથે વ્યવહારુ શિક્ષણ પણ આપતા. આજે મદ્રેસાઓ માત્ર ધાર્મિક શિક્ષણ માટે જ જાણીતા છે. પણ એ યુગમાં મદ્રેસાઓમાં ધાર્મિક શિક્ષણ સાથે સાહિત્ય, તર્કશાસ્ત્ર, દર્શન શાસ્ત્ર, કાયદા શાસ્ત્ર, જ્યોતિષ શાસ્ત્ર, ગણિત, ઇતિહાસ, ભૂગોળ, ચિકિત્સા, કલા કૌશલ્ય જેવા વિષયો પણ ભણાવવામાં આવતા. એટલે મુસ્લિમ બાળક ચાર વર્ષ, ચાર મહિના અને ચાર દિવસનું થાય ત્યારે તેના શિક્ષણનો આરંભ મકતબના મૌલવી સાહેબ દ્વારા કરવામાં આવતો. એ વિધિ ઇસ્લામના અનુયાયીઓમાં “બિસ્મિલ્લાહ પઢાવવા”ના પ્રસંગ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. એ પ્રસંગે મૌલવી સાહેબ બાળકને સૌથી પ્રથમ શબ્દ “બિસ્મિલ્લાહ અર્ રહેમાન નિર્ રહીમ” (શરુ કરું છું અલ્લાહના નામથી જે પરમ દયાળુ અને કૃપાળુ છે) પઢાવે છે.

ઇસ્લામમાં શિક્ષણ દ્વારા જ્ઞાન(ઇલ્મ) મેળવવાનો મહિમા સૌથી વિશેષ છે. મુહંમદ (સ.અ.વ.) સાહેબ પર ઉતરેલ સૌથી પહેલી વહીનો પહેલો શબ્દ “ઇકરાહ” હતો. જેનો અર્થ થાય છે “પઢ, વાંચ”. કુરાને શરીફના ૩૦માં પારાની સૂરે અલક ૧ થી ૫ આયાતોમાં તેનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. હઝરત મહંમદ સાહેબ પર મક્કા શહેરના નાનકડા ડુંગરની હીરા નામક ગુફામાં રમઝાન માસમાં ઉતરેલા આ પ્રથમ વહી હતી. “વહી” એટલે છુપી વાતચીત, ઈશારો. ઇસ્લામિક સંદર્ભમાં વહી એટલે ખુદા તરફથી આપવામાં આવેલ સંદેશ,પયગામ. એ મનઝર ઇસ્લામિક ઇતિહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરોમાં નોંધાયેલ છે. એ સમયે હજરત મહંમદ પયગમ્બર (સ.અ.વ.)ની વય ૪૦ વર્ષ, ૬ માસ અને ૧૦ દીવસની હતી. રમજાન માસનો ચોવીસમો રોજો હતો. રસૂલે પાક (સ.અ.વ.) હંમેશ મુજબ ગારેહિરામાં આખી રાત ખુદાની ઈબાદત કરી આરામ ફરમાવી રહ્યા હતા.ચારે તરફ એકાંત અને સન્નાટો હતો. પ્રભાતનું ઝાંખું અજવાળું ધરતીના સીના પર રેલાઈ રહ્યું હતું. બરાબર એ સમયે ગારેહિરામાં અલ્લાહના ફરિશ્તા જિબ્રાઈલ આવી ચડ્યા. હઝરત જિબ્રીલ અલ્લાહના સૌથી માનીતા ફરિશ્તા હતા. સમગ્ર ફરિશ્તાઓના સરદાર હતા. કુરાને શરીફમાં તેમને “રુહુલ કુદ્સ” અને “રુહુલ અમીન” કહેલ છે. રુહુલ કુદ્સ અર્થાત પાક રૂહ, પવિત્ર આત્મા. એવા ઇલ્મ અને શક્તિના શ્રોત હઝરત જિબ્રીલે ગારે હીરામાં આવી મહંમદ સાહેબને કહ્યું,
“હું જિબ્રીલ આપને અલ્લાહનો શુભ સંદેશ આપવા માટે આવ્યો છું.આપ તેનો સ્વીકાર કરો. આપ અલ્લાહના રસુલ-પયગમ્બર(અલ્લાહનો સંદેશ લાવનાર સંદેશાવાહક) છો. પઢો અલ્લાહના નામે “ઇકરાહ”
અને પછી ફરિશ્તા જિબ્રાઈલ દ્વારા સૌ પ્રથમ આયાત મહંમદ સાહેબ પર ઉતરી. ખુદાએ હજરત મહંમદ પયગમ્બર (સ.અ.વ.) પર ઉતારેલી એ સૌથી પ્રથમ આયાત માત્ર મુસ્લિમો માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર માનવજાત માટે ઇલ્મ-જ્ઞાનનો ઉપદેશ આપે છે. એ આયાતમાં ખુદાએ કહ્યું હતું,
‘પઢો પોતાના પરવરદિગારના નામથી, જેમણે આખા વિશ્વનું સર્જન કર્યું છે. જેણે લોહીના એક બુંદથી ઇન્સાનનું સર્જન કર્યું છે. એ જ તારો પાલનહાર ખુદા છે. જેણે ઇન્સાનને કલમ દ્વારા જ્ઞાન આપ્યું અને ઇન્સાન જે વસ્તુ નહોતો જાણતો, જેનાથી તે અજ્ઞાન હતો તે બધી તેને શીખવી છે.’
વિશ્વના સર્જનહાર ખુદા એ વાતથી ચોક્કસ વાકેફ હતા કે આ દુનિયાનું સર્જન મેં કર્યું છે, તેનાં રહસ્યોને પામવા તેની મખલુકને સમજવા અને તેની રજે રજને ઓળખવા ઇલ્મ-જ્ઞાન અને તેને પ્રસરાવતી કલમ અત્યંત જરૂરી છે અને તેથી જ સમગ્ર માનવજાત ઇલ્મ-જ્ઞાન મેળવે તે અનિવાર્ય છે, માટે જ ઇલ્મ અંગે ની આ આયાત સૌ પ્રથમ નાઝીલ થઈ. એ દ્રષ્ટિએ ઇસ્લામમાં જ્ઞાન કે ઇલ્મનો અત્યંત મહિમા છે. અને તે મેળવવા શિક્ષણ અત્યંત જરૂરી છે.

“બિસ્મિલ્લાહ પઢાવવા”ની વિધિ એ ઇલ્મ મેળવવાનો આરંભ છે. એટલે જ તેની ધામધુમથી ઉજવણી કરવામાં આવે છે. દરેક મુસ્લિમ પોતાની હસ્તી મુજબ એ વિધિ ઉજવે છે. એ દિવસે માતાપિતા પોતાના સગા સબંધીઓને નિમંત્રણ પાઠવે છે. બાળકને નવા કપડા પહેરાવવામાં આવે છે. મસ્જિત કે પોતના નિવાસે મૌલવી સાહેબને બોલાવવામાં છે. અને બધાની હાજરીમાં મૂળાક્ષરની ચોપડીમાંથી મુળાક્ષરો ઓળખવી તેનું ઉચ્ચારણ કરાવે છે. પવિત્ર કુરાને શરીફની પ્રથમ શબ્દ “બિસ્મિલ્લાહ અર્ રહેમાન નિર્ રહીમ” પઢાવે છે. તેનો અર્થ સમજાવે છે. એ પછી હાજર રહેલા સૌ સગાસબંધીઓ બાળકના માતા પિતાને મુબારકબાદી આપે છે. બાળકના માતા પિતા તરફથી સબંધીઓ અને શિક્ષકને ભોજન અને મીઠાઈ પીરસવામાં આવે છે. આમ સૌ શિક્ષણના આરંભની ખુશી માણી છુટા પડે છે. એ દિવસ સમગ્ર કુટુંબ અને સબંધીઓ માટે આનંદનો દિવસ હોય છે. કારણ કે એ દિવસે બાળકે શિક્ષણ દ્વારા જ્ઞાન મેળવવાનો આરંભ કર્યો હોય છે. એ દિવસે તેના શિક્ષણનો આરંભ થયો હોય છે. કારણ કે કુરાને શરીફ અને હદીસોમાં શિક્ષણનું મહત્વ વિશેષ આંકવામાં આવેલ છે.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

હઝરત મૌલાના અબ્દુલ કરીમ પારેખ

આધુનિક ભારતના ઇસ્લામિક વિદ્વાનોથી મોટા ભાગનો મુસ્લિમ સમાજ આજે પણ બહુ પરિચિત નથી. એવા એક વિદ્વાન છે હઝરત મૌલાના અબ્દુલ કરીમ પારેખ સાહેબ. અમેરિકા અને કેનેડામાં સ્થાયી બિન નિવાસી ભારતીય શિક્ષિત મુસ્લિમોની સંસ્થા “અમેરિકન ફેડરેશન ઓફ મુસ્લિમ્સ ફ્રોમ ઇન્ડિયા” દ્વારા ૧૧,૧૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૭ના રોજ સાંતા ક્લારા, સાંફ્રાન્સીસકો (અમેરિકા)માં મળેલ વાર્ષિક અધિવેશનમાં ભારતના નાગપુર નિવાસી બહુશ્રુત વિદ્વાન મૌલાના અબ્દુલ કરીમ પારેખ સાહેબ (૧૯૨૨-૨૦૦૭)ને “ધી પ્રાઈડ ઓફ ઇન્ડિયા”ના એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમને એ એવોર્ડ એનાયત કરવાનું નિમંત્રણ પાઠવતા આયોજકોએ પત્રમાં લખ્યું હતું,

“કુરાન અને હદીસનું જ્ઞાન આમ સમાજ માટે સુલભ કરવાનું આપનું સમર્પિત મહાકાર્ય પ્રશંસનીય છે. ભારતીય નાગરિકો, વિશેષતઃ મુસ્લિમ સમાજના કલ્યાણ અને ઉત્કર્ષ માટે આપની પ્રતિબદ્ધતા ઉદાહરણીય છે. શિક્ષણમાં, ખાસ કરીને મહિલા શિક્ષણમાં, દીની-દુન્વયી ઉભય શિક્ષણોને સાંકળી લઈને આગેકુચ કરવા માટેનો આપનો આગ્રહ નવજીવન બક્ષનારો છે. મઝહબી તેમજ બીજા ક્ષેત્રોમાં આપની ગણના પાત્ર સિધ્ધિઓને લક્ષમાં લઈને “એફમી”ની કારોબારી કમીટી અને વાર્ષિક અધિવેશન સમિતિએ એનો પ્રતિષ્ઠિત “ધી પ્રાઈડ ઓફ ઇન્ડિયા” એવોર્ડ (ભારતનું ગૌરવ) આગામી અધિવેશનમાં આપને અર્પણ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.”

ભારત સરકારે પણ તેમની ઇસ્લામ ધર્મ અને મુસ્લિમ સમાજની ખિદમત (સેવા) માટે ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના પ્રજાસત્તાક દિને “પદ્મ ભૂષણ” નો ખિતાબ આપી તેમનું બહુમાન કર્યું છે.

ભારતના આવા બહુશ્રુત વિદ્ધાન હઝરત મૌલના અબ્દુલ કરીમ પારેખ સાહેબ અંગે હઝરત મૌલાના સૈયદ અબુલ હસન અલી નદવી લખે છે,

“પવિત્ર કુરાનની નિતાંત સેવા કરનારાઓમાં એક નામ પ્રિય અલહાજ મૌલાના અબ્દુલ કરીમ પારેખ સાહેબનું પણ છે, તેમની દીર્ઘકાલીન સેવાના કારણે ઇસ્લામના નિષ્ઠાવાન પ્રચારક તથા કુરાનના આવાહકના રૂપમાં સૌ તેમને ઘણા લાંબા સમયથી ઓળખે છે અને તેમની તકરીરો (પ્રવચનો)નો લાભ ઉઠાવે છે. ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં મુહતરમ મૌલાના પારેખ સાહેબના “દરસે કુરાન” (કુરાનના પાઠો)એ મુસ્લિમ નવજવાનો તથા આજના શિક્ષિત યુવા દેશબંધુ વર્ગને ઘણા પ્રભાવિત કર્યા છે. અને તેમનામાં દીન (ઇસ્લામ)નો શોખ તથા કુરાનનું આકર્ષણ પૈદા કર્યું છે. મુહતરમ મૌલાના સાહેબ પોતાના વ્યવસાય તથા કારોબારની જવાબદારીઓ સંભાળવા ઉપરાંત આજે પણ આ દીની ખિદમતને અંજામ આપી રહ્યા છે.”

હઝરત મૌલના અબ્દુલ કરીમ પારેખ સાહેબ વ્યવસાયે વેપારી હતા. નાગપુર (મહારાષ્ટ્ર)માં તેમનો ઇમારતી લાકડાનો મોટો વેપાર હતો. આજે પણ તેમના પુત્ર એ વેપાર સંભાળી રહ્યા છે. પણ વેપાર સાથે તેમના વાંચન, લેખનના શોખે તેમને વિદ્વાન આલીમ બનાવ્યા હતા. ઉર્દૂ, અરબી, ફારસી, હિંદી, મરાઠી, અંગ્રેજી, ગુજરાતી, સિંધી અને સંસ્કૃત ભાષાઓ પર તેમનું એક સરખું પ્રભુત્વ હતું. હિંદુ, ખ્રિસ્તી, યહુદી, બૌદ્ધ, જૈન, શીખ અને ઇસ્લામ ધર્મના તેઓ ઊંડા અભ્યાસુ હતા.ઇસ્લામમાં તેમનું મોટું પ્રદાન તેમના ઇસ્લામિક ગ્રંથો અને તકરીરો અર્થાત વ્યાખ્યાનો છે. એક માનવીય અને પરિવર્તનશીલ મુસ્લિમ તરીકે આજે પણ તેમના ઇસ્લામ અંગેના અભિપ્રયો આલિમો અને મુસ્લિમ સમાજમાં વજનદાર ગણાય છે.
ઇસ્લામ વિષયક તેમણે કુલ ૧૭ ગ્રંથો લખ્યા છે. જેમાં મુખ્યત્વે તશરીહુલ કુરાન (કુરાનનો સંપૂર્ણ અનુવાદ અને તેનું વિવરણ) જે ઉર્દૂ, હિન્દી, મરાઠી, અંગ્રેજી અને ગુજરાતીમાં પ્રસિદ્ધ થયેલ છે. તફસીર ખજાના, આસાન લુગાતુલ કુરાન, કૌમે યહુદી ઔર હમ (કુરાન કી રોશની મેં), બહનો કી નજાત, હજ કા સાથી, ગાય કા કાતિલ કૌન ઔર ઈલ્ઝામ કિસ પર ?, મદહે રસૂલ (સલ), મોમીન ખવાતીન ઔર કુરાન, પારઃ અમ્મા, જાદુ કા તોડ, તલીમુલ હદીસ, આયાતે શીફા, દુઆ એ હિફાઝત અને હજ કે પાંચ દિન. આ તમામ ગ્રંથોનો એકથી વધુ ભાષાઓમાં અનુવાદ થયેલા છે. આ ઉપરાંત યુ ટ્યુબ પરના તેના ઇસ્લામક વ્યાખ્યાનો જેવા કે ઇસ્લામ મેં ઔરત કા હક્ક,
તૌબા કયા હૈ ?, ઈમાનવલે કી સિફાત, શાદી બ્યાહ મેં ગલત રસ્મે, ચાર નિકાહ તીન તલાક, હદીસ શરીફ કા તારૂફ જેવા વ્યાખ્યાનો આજે પણ મુસ્લિમ અને ગૈર મુસ્લિમ બંને સમુદાયને માર્ગદર્શન આપતા રહે છે.

તેમનો બહુ જાણીતો ગ્રંથ “આસાન લુગાતુલ કુરાન” તો આજે પણ આમ મુસ્લિમ સમાજ અને આલીમોમાં કુરાનના શબ્દોના આધારભૂત સરળ શબ્દકોશ તરીકે જાણીતો છે. લુગાતુલ શબ્દ અરબી કે ઉર્દૂ ભાષાનો છે. તેનો અર્થ થાય છે “શબ્દ કોશ”. કુરાને શરીફના શબ્દોના આ સરળ શબ્દ કોશનું સૌ પ્રથમ પ્રકાશન ૧૯૫૨ માં થયું હતું. એ પછી ભારત, પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશમાં તેની આજ દિન સુધી ચાલીસ આવૃતિઓ પ્રગટ થઇ ચુકી છે. આ ઉપરાંત હિન્દી, મરાઠી, બંગાલી, તુર્કી અને અંગ્રેજીમાં તેનું ભાષાંતર પણ થયું છે. જેનું ગુજરાતી ભાષાંતર જનાબ અબ્દુલ કાદીર ફતીવાલાએ કરેલ છે. કુરાને શરીફના આયાતોના ક્રમ મુજબ તેમાં આવતા અરબી શબ્દોના ઉચ્ચારો અને તેના અર્થને દર્શાવતા આ કોશના ગુજરાતી અનુવાદ અંગે લેખક ખુદ લખે છે,

“વાચકોની સહૂલત માટે કિતાબને ચાર વિભાગોમાં વિભાજીત કરીને એની વિસ્તૃત અનુક્રમણિકા પણ શરૂમાં આપવામાં આવી છે. મુસલમાનો પોતાના દૈનિક જીવનમાં અતિ ઉપયોગી અને જિંદગીમાં જરૂરી સૂરતો અને દુવાઓ તેના મૂળ અરબી મતન, તેના શબ્દાર્થો અને ગુજરાતી ભાષાંતર સહીત એમાં ઉમેરવામાં આવ્યા છે. એનાથી એની નમાઝ અને દુવાઓમાં ઇન્શાલ્લાહ જાન પડશે. અને ખુશૂઅ તથા ખુઝુંઅ (એકાગ્રતા અને તન્મયતા)
માં વધારો થશે. ગુજરાતી અનુવાદમાં વ્યાકરણના પાંચ પરિશિષ્ઠો ઉમેરવામાં આવ્યા છે. વ્યાકરણમાં આપેલા સ્વાધ્યાયોના જવાબો પણ અલગ અલગ વિભાગ બનાવી આપ્યા છે. જેથી જાતે અભ્યાસ કરનાર પોતાના જવાબો એની સાથે મેળવી શકે”

એજ રીતે મૌલાના અબ્દુલ કરીમ પારેખ સાહેબે કરેલ કુરાને શરીફનો ગુજરાતી અનુવાદ પણ તારીફે કાબિલ છે. જેણે ગુજરાતી ભાષામાં કુરાને શરીફનો અભ્યાસ કરવા ઇચ્છતા ગુજરાતી મુસ્લિમોને કુરાને શરીફની આયાતોનો સાચો અર્થ અને તેનું વિવરણ જાણવામાં ભારે સહાય કરી છે. આવા બહુશ્રુત વિદ્વાનનું ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૭ના રોજ ૮૫ વર્ષની વયે નિધન થયું. મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય મંત્રી વિલાસ રાવ દેશમુખે તેમને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પતા કહ્યું હતું,
“તેઓ ભારતની બિનસાંપ્રદાયિકતા અને માનવતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ હતા”

Leave a comment

Filed under Uncategorized

યુગ પાલનપુરીની ગઝલોમાં આધ્યાત્મિકતા

શૂન્ય પાલનપુરી અને ઓજસ પાલનપુરી જેવા પાલનપુરના જાણીતા શાયરોએ પોતાની ગઝલો દ્વારા ગુજરાતી સાહિત્યમાં પોતાનું નામ ઘાટા અક્ષરોમાં અંકિત કરેલ છે. ઓજસ પાલનપુર તો એક માત્ર શેર,
“મારા ગયા પછી મારી હસ્તી એ રીતે વિસરાઈ ગઈ
આંગળી જળમાંથી નીકળી અને જગ્યા પૂરી ગઈ”
થી આજે પણ જાણીતા છે. એવા પાલનપુરમાં વસતા એક અન્ય શાયર યુગ પાલનપુરી, પાલનપુર શહેર અંગે લખે છે,
“દિલમાં ખુશ્બુ આંખમાં નૂર
એ જ અમારું પાલનપુર”
આમ તો યુગ પાલનપુરીનું મૂળ નામ ઈબ્રાહીમ કુરેશી છે. પણ તેમનું તખ્લુસ (ઉપનામ) તેમણે “યુગ પાલનપુરી” રાખ્યું છે. કારણ કે એ તખ્લુસની અંદર જીવે છે એક ધબકતો મઝહબી ઇન્સાન, જેની રચનોઓમાં ખુદાનો ખોફ અને ઇન્સાનિયતની સુગંધ પ્રસરેલી છે. હમણાં તેમનો ગઝલ સંગ્રહ “કુંજગલી” અનાયાસે મારા વાંચવામાં આવ્યો. ભાષાની મીઠાશ અને સરળતા સાથે વિચારોની મૌલિકતા સાચ્ચે જ ગમી જાય તેવા અનુભવ્યા.
“સુખમાં છું છતાંય પરેશાન થાઉં છું
સાચે જ સાચ એ ઘડી ઇન્સાન થાઉં છું
હિન્દુ ન થાઉં ન મુસલમાન થાઉં છું
બિન્દુ બની ને સિન્ધુનીય શાન થાઉં છું”
સિંધુ સંસ્કૃતિ એ ભારતની સંસ્કૃતિના મૂળમાં પડેલી છે. તેની શાનને વાચા આપનાર આ નાનકડો શાયર ખુદાના ફરિશ્તાઓની ઉંચાઈઓ અને ગહેરાઈઓથી પણ વાકેફ છે.
“છળ કપટથી દ્વેષથી જે દૂર થઇ ગયા
કોણે કહ્યું કે એ જ બધા નૂર થઇ ગયા
સહેલું નથી ઓ દોસ્ત મકબુલ થઇ જવું
બાકી ઘણાંએ માણસો મશહુર થઇ ગયા”
મશહૂર થવું અલગ વાત છે. અને મકબુલ થવું અલગ વાત છે. મકબુલ એટલે ખુદાનો એવો બંદો જે ખુદાને પ્રિય હોય અને જેની દુવા ખુદા કબુલ કરતા હોય.એટલે માત્ર છળ કપટ કે દ્વેષથી દૂર રહેનાર માનવી જ ખુદાના પ્યારા બંદા નથી બની શકતા. એ માટે તો એથી પણ વિશેષ પવિત્રતા, ઈબાદત અને નિસ્પૃહિતા જરૂરી છે. એકાગ્ર ઈબાદત જરૂરી છે. અને એટલે જ યુગ પાલનપુરી લખે છે,
“સાફ દિલ રાખ તું ખુદા માટે
કર દુવા તું પછી બધા માટે
રંગ ને રાગ બે ઘડીના છે,
એ નકામા છે આપણા માટે”
રંગ અને રાગ અર્થાત દુનિયાની માયા અને મોહ ખુદાના બંદા માટે સાવ નકામા છે. કારણ કે તે તો માત્ર બે ઘડીના જ છે. છેલ્લા મુગલ સમ્રાટ અને મશહુર શાયર બહાદુર શાહ “ઝફર”નો આવો જ એક શેર ખુબ જાણીતો છે.

“ઉમ્રે દરાજ માંગકર લાયે થે ચાર દિન
દો આરઝુ મેં કટ ગયે દો ઇન્તઝાર મેં”

ઇસ્લામમાં નમાઝને ઈબાદતનું ઉત્તમ માધ્યમ માનવામાં આવે છે. પણ નમાઝ પઢતા પૂર્વે દરેક મુસ્લિમેં સાચા નમાઝી થવું જરૂરી છે. યુગ પાલનપુરી એ અંગે શાયર લખે છે,
“સાચા નમાઝી માણસ ક્યાં છે
પ્રેમ પ્રકાશિત ફાનસ કયા છે
સંત કબીર તુલસી મીરા,
કલયુગના એ યાચક ક્યાં છે
જેના થકી હું માનવ થાઉં
એ સદગુણોની કાનસ ક્યાં છે”
સાચા નામાંઝીનો સૌથી મોટો ગુણ અને લક્ષણ સૌ પ્રથમ સાચો અને સારો ઇન્સાન થવાનો છે. તે ભલાઈને પ્રાધાન્ય આપે છે. અને પોતાના દુશ્મનનું પણ બૂરું નથી ઇચ્છતો. “કર ભલા હો ભલા અંત ભલે કા ભલા” એ ઉક્તિને સાકાર કરતા પોતાના એક શેરમાં શાયર કહે છે,
“આગ પાણીમાં લગાવીને તું વિખવાદ ન કર
કર ભલું કોઈનું પણ કોઈને બરબાદ ન કર”
આવો સારો ઇન્સાન જ સાચો નમાઝી થઇ શકે. અને આવા નમાઝીનો ખુદા સાથે એકાકાર થાય એ પળની કલ્પના કરતા યુગ પાલનપુરી કહે છે,
“આંખ અલ્લાહથી મળી ગઈ છે.
વેદનાઓ બધી ટળી ગઈ છે
જ્યાં દુવા માંગીએ ખુદા નામે
આશ દિલની બધી ફળી ગઈ છે”
અને જેની આંખ ખુદા સાથે મળી જાય છે, તેના દીલોમાંથી ધર્મના ભેદોની દીવાલો આપો આપ ઓગળી જાય છે.
“હૈયામાં જેના હરઘડી બેઠેલા રામ છે
એના દિલે તો પ્રેમ છે, રાધે છે શ્યામ છે
ભૂલી શકું કઈ રીતે રસખાનનું નામ
મુસ્લિમ હતો છતાંયે દિલે કૃષ્ણનામ છે
સળગે છે શાને હોળીઓ આપસમાં પ્રેમની
ઉંચા હર એક ધર્મના અહિયા મુકામ છે
ઈર્ષાનો છોડ વાવતા પહેલા વિચાર કર,
એ તો કોઈ આ દેશના દુશ્મનનું કામ છે”

આવા શાનદાર શાયર યુગ પાલનપુરીને તેમના વિચારોની ઊંચાઈ અને સરળતા માટે સલામ.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

ટેન કમાન્ડઝ : દસ ધર્માદેશ : ડૉ. મહેબૂબ દેસાઈ

મોટે ભાગે એમ માનવમાં આવે છે કે ટેન કમાન્ડઝએ યહુદી અને ખ્રિસ્તી ધર્મના પયગમ્બર હઝરત મુસા દ્વારા આપવામાં આવેલ ધર્માદેશ છે. અને તેને જ કેન્દ્રમાં રાખી આજ મથાળાની ઘણી અંગ્રેજી ફિલ્મો પણ બની છે. હઝરત મૂસા ઇસ્લામના એક અગ્ર પયગમ્બર હતા. ખુદાએ પોતાના પયગમ્બરો પર વખતો વખત વહી દ્વારા કેટલીક નોંધપાત્ર કિતાબો ઉતારી છે. જેમ કે હઝરત મૂસા (અ.સ.) પર ખુદાએ “તૌરાત” નામક કિતાબ ઉતારી હતી. હઝરત ઇસા (ઈસુ) પર ખુદાએ “ઈંજીલ” ઉતારી હતી. જેને ખ્રિસ્તીઓ “બાઈબલ” કહે છે. હઝરત દાઉદ (અ.સ.) પર ખુદાએ “ઝુબુર” નામક કિતાબ ઉતારી હતી. જયારે હઝરત મુહંમદ પયગમ્બર (સ.અ.વ.) પર ખુદાએ “કુરાન” ઉતાર્યું હતું. જો કે કુરાને શરીફમાં એ પહેલાની ત્રણે ખુદાઈ કીતાબોની ઉત્તમ બાબતો મુહંમદ સાહેબ (સ.અ.વ.) એ સામેલ કરી છે. ટેન કમાન્ડસ કુરાને શરીફની એવી જ પાંચ આયાતોનો સંગ્રહ છે. જેનો ઉલ્લેખ હઝરત મુસાએ “તૌરાત”માં કર્યો છે. એ આયાતો કુરાને શરીફમાં સૂરા; અન્આમમાં ૧૫૧ થી ૧૫૩માં આપવામાં આવેલ છે. આજે એ દસ ધર્માંદેશ વિષે થોડી વાત કરવી છે. “તૌરાત” અને “કુરાને શરીફ”માં આપવામાં આવેલ એ દસ ધર્માદેશમાં અદભુત સામ્ય છે. કુરાને શરીફમાં તે આદેશો પ્રતિબંધો તરીકે આલેખવામાં આવ્યા છે. સૌ પ્રથમ કુરાને શરીફની સૂરા: અન્આમની ૧૫૧ થી ૧૫૩ની આયાતોનો ગુજરાતી અનુવાદ જોઈએ.
“હે નબી, એમને કહો કે આવો હું તમને સંભાળવું, તમારા રબે તમારી ઉપર કયા પ્રતિબંધો મુક્યા છે.
તેની સાથે કોઈને ભાગીદાર ન બનાવો.
અને માતા-પિતા સાથે નેક વર્તાવ કરો.
અને પોતાના બાળકોને ગરીબીના ડરથી કતલ ન કરો, અમે એમને પણ રોજી આપીએ છીએ અને
તેમને પણ આપીશું.
અને નિર્જલતાની વાતોની નજીક પણ ન ફરકશો, ચાહે તે ખુલ્લી હોય કે છુપી,
અને કોઈ જીવને જેને અલ્લાહે હરામ ઠેરવ્યું છે, મારો નહિ પરંતુ હક્કની સાથે.
આ વાતો છે જેમની શીખ તેણે તમને આપી છે, કદાચ તમે બુદ્ધિપૂર્વક વર્તો.
અને આ પણ કે અનાથના માલ નજીક ન જાઓ પરંતુ એવી રીતે જે શ્રેષ્ઠ હોય, અહી સુધી કે તે
પુખ્ત ઉંમરે પહોંચી જાય.
અને તોલમાપમાં પૂરેપૂરો ઇન્સાફ કરો, અમે દરેક વ્યક્તું ઉપર જવાબદારીનો એટલો જ બોજ નાખીએ
છીએ જેટલો તે ઉઠાવી શકે છે.
અને જયારે વાત કરો ત્યારે ન્યાયની કહો, ચાહે મામલો પોતાના સગાનો જ કેમ ન હોય.
અને અલ્લાહનો કરાર પૂરો કરો.
અને બેશક આ સીધો માર્ગ છે, તેના પર ચાલો અને તે માર્ગ પર ન ચાલો કે જે તમને અલ્લાહના
માર્ગથી વિખુટા કરી દે,
તમને આ હુકમ આપ્યો છે, જેથી તમે બચી શકો.” (સૂરા: અન્આમ ૧૫૧ થી ૧૫૩)

ઉપરોક્ત કુરાને શરીફની આયાતમાં અલ્લાહએ માનવ સમાજ પર કુલ દસ પ્રતિબંધો કે આદેશો આપ્યા છે. એ મુજબ
૧. સૌ પ્રથમ આદેશ “તેની સાથે કોઈને ભાગીદાર ન બનાવો” છે.અર્થાત ઇસ્લામના મૂળભૂત સિધ્ધાંત એકેશ્વરવાદનો અત્રે ઉલ્લેખ છે. અલ્લાહ એક છે. અને તેની ઇબાદતમાં કોઈને ભાગીદાર ન બનાવો. એક માત્ર અલ્લાહની જ ઈબાદત કરો. ઈસ્લમમાં આ સિદ્ધાંતને તોહીદ કહેલ છે.
૨. બીજો આદેશ એ છે કે માતા-પિતા સાથે બદ્સૂલૂકી ન કરો. માતા-પિતા સાથે બદ્સૂલૂકી મોટો ગુનાહ છે. અર્થાત માતા-પિતા સાથે હંમેશા ભલાઈનો વ્યવહાર અને સારી વર્તણુંક કરો.
૩. સામાજિક કે આર્થિક કારણો સર પોતાના સંતાનોની હત્યા ન કરો. એ યુગમાં દીકરીના જન્મ સાથે જ તેને રણની રેતીમાં દાટી દેવાની પ્રથા હતી. વળી, ગરીબી કે બેરોજગારીને કારણે સંતાનોને મારી નાખવમાં પણ આવતા. આજે પણ ભ્રૂણ હત્યાને રોકવાના વિશ્વભરમાં પ્રયાસો થાય છે.
૪. નિર્લજ્જતા અથવા વ્યભિચાર ન કરો. તે હરામ છે.
૫. કોઈની નાહક, અકારણ, અન્યાયી રીતે હત્યા કરાવી હરામ છે. તે મોટો ગુનાહ છે.
૬. યતીમો અર્થાત અનાથોનો માલ (સ્થાવર જંગમ મિલકત) નાઝાઈઝ રીતે ન ખાઓ, તે હરામ છે. યતીમો,અનાથો કે નાબાલિગ બાળકોના માલથી દૂર રહો. તેના માલ પર બેઈમાની ભરી નજર પણ ન નાખો. બલકે તેમના માલની હિફાઝત કરો. તેમાં વૃદ્ધિ થાય તેવા પ્રયાસો કરો.
૭. તોલ માપમાં બેઈમાની કરવી એ પણ હરામ છે. તે મોટો ગુનાહ છે. અત્રેનો આદેશ તિજારત અર્થાત વેપારમાં ઈમાનદારીથી વર્તવા પર ભાર મુકે છે. કોઈને ઓછું તોલીને આપવું કે કોઈની પાસેથી બેઈમાની કરી વધારે લેવું બંને ગુનાહ છે.
૮. સાક્ષી, ન્યાય કે ન્યાયની કોઈ પણ પ્રક્રિયામાં બેઈમાની કે નાઈન્સાફી કરવી હરામ છે. જુઠ્ઠી સાક્ષી આપવી, ન્યાયમાં પક્ષપાત કરવો કે ખોટા પુરવાઓ ઉભા કરી ઇન્સાફને ગેરમાર્ગે દોરવાની કોઈ પણ ક્રિયા કરવા પર આ આદેશથી પ્રતિબંધ મુકવામાં આવેલા છે.
૯. અલ્લાહ સાથેના કરારનો ભંગ કરવો, એટલે કે કોઈ પણ કરાર ભંગ કરવો હરામ છે. ગુનાહ છે.
૧૦. સીધા માર્ગ પર ચાલો અને તે માર્ગ પર ન ચાલો કે જે તમને અલ્લાહના
માર્ગથી વિખુટા કરી દે. અર્થાત ખુદાએ નૈતિક અને સત્યના માર્ગે જ ચાલવાનો આદેશ આપ્યો છે. અનૈતિક કે અસત્યના માર્ગ પર ચાલવું હરામ છે. તે મોટો ગુનાહ છે.
કુરાને શરીફની આ આયાતમાં આપવામાં આવેલ આ દસ આદેશોમાંના સાત આદેશો તો તૌરાતમાં આપવામાં આવેલ ટેન કમાન્ડસમાં સમાયેલા છે. જેમ કે અલ્લાહ સિવાય કોઈની ઈબાદત ન કરો, માતાપિતાનો આદર કરો, અકારણ હત્યા ન કરો, નાજાયજ શારીરિક સંબધો ન રાખો, ચોરી ન કરો, ખોટી સાક્ષી ન આપો, અને કોઈની ઈર્ષા ન કરો.

અને એટલે જ કઅબ અહબાર જે તૌરાતના વિદ્વાન આલીમ હતા. તેઓ ફરમાવે છે,
“કુરાન મજીદની આ આયાતો જેમાં દસ વસ્તુઓનું વર્ણન છે, અલ્લાહની કિતાબ તૌરાતમાં બિસ્મિલ્લાહ પછી આ આયાતો શરુ થાય છે. અને કહેવામાં આવ્યું છે કે આ દસ આદેશો તે છે જે હઝરત મૂસા (અ.સ.) પર નાઝીલ થઈ હતી”

Leave a comment

Filed under Uncategorized

આત્મહત્યા : અધાર્મિક અપકૃત્ય :ડૉ. મહેબૂબ દેસાઈ

૬ મેંના રોજ રાજ ભવનમાં ગુજરાતના બૌદ્ધિકોની એક સભા મળી હતી. મહામહીમ રાજયપાલ શ્રી ઓ.પી.કોહલી સાહબે ખાસ બોલાવેલી અને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી, ગાંધીનગર દ્વારા આયોજિત આ બેઠકનો ઉદેશ રાજ્યમાં વધી રહેલા આત્મહત્યાના કિસ્સાઓને રોકવા વિચારણાના કરવાનો હતો. મહામહીમ રાજયપાલ શ્રી ઓ.પી.કોહલીજી આવી કોઇં સામાજિક સમસ્યાથી ચિંતિત થઇ, તેના ઉકેલ માટે રાજ્ય ભવનમાં બેઠક બોલાવે તે પ્રસંગ સમગ્ર ગુજરાતની પ્રજા માટે નવતર હતો. અને એટલે જ આ બેઠકમાં શિક્ષણ મંત્રી ભુપેન્દ્રસિંહ ચુડાસમા, રાજય શિક્ષણ મંત્રી વસુબહેન ત્રિવેદી, સાથે ગુજરાતના જાણીતા બુદ્ધિજીવીઓ ખાસ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. વિશ્વમાં યુવાનોમાં (૨૫ વર્ષથી નીચેના) આત્મહત્યાનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે. વિશ્વમાં દર વર્ષે આઠ લાખ માનવીઓ આત્મહત્યા કરે છે. જેમાં દોઢ લાખ માણસો ભારતમાં આત્મહત્યા કરે છે. ગુજરાતમાં એક માત્ર અમદાવાદ શહેરમાં જ છેલ્લા એક માસમાં ૪૫ વ્યક્તિઓએ આત્મહત્યા કરી છે. જેમાં ૧૫ જણે નદીમાં કુદીને, ૨૦ જણે ગળાફાંસો ખાઈને, ૫ જણે સળગીને અને ૫ જણે ઝેરી દવા પીને આત્મહત્યા કરી છે. આવા સળગતા પ્રશ્ન પર રાજ્યપાલ ચિંતિત થાય અને તેના ઉકેલ માટે બુદ્ધિજીવીઓને પોતાના આંગળે નોતરી ચર્ચા કરે, એ ઘટના જ આપણા રાજ્યપાલમા હજુ પણ જીવંત રહેલા શિક્ષકને વ્યક્ત કરે છે.
જીવન માનવીને ઈશ્વર-અલ્લાહે આપેલ અનમોલ દોલત છે. તેને કોઈ નાના મોટા ભારણથી હારી જઈ ત્યજી દેવાની ક્રિયા એટલે આત્મહત્યા કે આપઘાત. શેખ આદમ આબુવાલાએ કહ્યું છે,
“અમને નાખો ઝિંદગીની આગમાં,
આગને પણ ફેરવીશું બાગમાં
સર કરીશું આખરી સૌ મોરચા
મૌતને પણ આવવા દો લાગમાં”
એ જ લહેજામાં આપણા જાણીતા શાયર દાગ દહેલાવી કહે છે,
“દુનિયા મેં આદમીકો મુસીબત કહા નહિ ?
વો કોનસી ઝમી હૈ જહાં આસમાં નહિ ?”
ગુજરાતી કવિ રાજેન્દ્ર શાહ એવા જ આશાવાદી સૂરમાં કહે છે,
“ભાઈ રે આપણા દુઃખનું કેટલું જોર ?
નાની અમથી જાતક વાતનો મચવીએ ના શોર !”

જિંદગી ખુદાની પ્યારી નેમત (ભેટ) છે તેને આત્મહત્યા કે આપઘાત કરી વેડફી નાખવી એ દરેક મઝહબમાં મોટો ગુનાહ છે .શંકરાચાર્યની પેલી આશાવાદી ઉક્તિ આજે પણ પ્રચલિત છે,
“અંગ ગળી ગયું છે, માથાના વાળ સફેદ થઇ ગયા છે,મોઢું દાંત વિનાનું થઇ ગયું છે એવો વૃદ્ધ હાથમાં લાકડી લઇ ચાલે છે,છતાં જીવવાની આશા છોડતો નથી”
ઇસ્લામમાં આત્મહત્યા કે આપઘાત માટે ખુદકુશી શબ્દ વપરાયો છે. અને તેનો સખત શબ્દોમાં વિરોધ કરવામાં આવ્યો છે. ઇસ્લામ માને છે,
“ખુદાએ માનવીને આપેલ સૌથી મોટી નેમત (ભેટ) એ માનવ દેહ છે. તેનું જતન-જાળવણી કરવાની દરેક માનવીની ફરજ છે. જેણે આપણને માનવ દેહે જન્મ આપ્યો છે તેણે જ આ દુનિયામાંથી આપણી વિદાઈની પળ પણ નક્કી કરી છે. અને એટલે જ ખુદાને માનવીના જન્મ અને મરણમાં દરમિયાનગીરી કે દખલગીરી સ્વીકાર્ય નથી. જીવનમાં દુઃખો, સમસ્યાઓ કે યાતનાઓથી ત્રાસીને, હારીને જીવન ટૂંકાવી નાખવાની માનવીની ક્રિયા ખુદાને અત્યંત નાપસંદ છે”
અને એટલે જ ઇસ્લામે ખુદકુશીનો સખત વિરોધ કર્યોં છે. તેને સૌથી મોટો ગુનાહ ગણવામાં આવેલ છે.
એકવાર હઝરત મુહમદ પયગંબર (સ.અ.વ.) પાસે આવી, એક અનુયાયી ભાંગી પડ્યો. આક્રંદ કરતા એ બોલી ઉઠયો,
“હવે મારાથી સહન નથી થતું, હું આ દુઃખોથી મુક્ત થવા ખુદકુશી કરવા માંગું છું.”
મુહંમદ સાહેબે ફરમાવ્યું,
“જે શખ્સ પોતાને પહાડ પરથી ફેંકી ખુદકુશી કરશે તે સદાને માટે દોઝક (નર્ક)માં જશે. જે માણસ ઝેરથી પોતાને મારી નાખશે, તેના હાથમાં કયામતને દિવસે ઝેરનો પ્યાલો જ હશે. જે પોતાને લોઢા કે કાથીની સાંકળથી હલાક કરશે, કયામતના દિવસે તેના હાથમાં તે જ હશે. અને તે પોતાની જાતને તેનાથી મારતો હશે.”

ઇસ્લામમાં એક ઉક્તિ બહુ જાણીતી છે. કમ ખાઓ ઔર ગમ ખાઓ. માનવી ભૂખથી મર્યાના દ્રષ્ટાંતો જુજ છે. પણ માનવી વધુ પડતું ખાઈને મર્યાના દ્રષ્ટાંતો અનેક છે. એજ રીતે માનવી જો ગમ ખાતા શીખી જાય તો પણ
આત્મહત્યાના પ્રસંગોને ટાળી શકાય. ગમ ખાવો એટલે કે ગમને પચાવવો. જેમ યશ, કીર્તિ કે ઉચ્ચ સ્થાન જો માનવી પચાવી ન શકે તો તે તેને ખાઈ જાય છે. એ જ રીતે માનવી દુઃખ, નિરાશા કે પરાજયને પચાવી જાય, નીલકંઠ બની તેને પી જાય, તો પણ અનેક માનવીઓ નિષ્ફળતાની ખાઈમાંથી બહાર નીકળી અવશ્ય પુનઃ ધબકતા બની શકે.

એજ રીતે ઇસ્લામના અન્ય એક શબ્દ પ્રચલિત છે. સબ્ર. સબ્ર આત્મહત્યાને મર્યાદિત કરવામાં નોંધપાત્ર ભૂમિકા ભજવી શકે છે. આપણી વધુ પડતી અપેક્ષાઓ અને તે પૂરી કરવામાં ઉણા ઉતરવાને કારણે આવતી હતાશા આત્મહત્યાનું મૂળભૂત કારણ છે. અને એટલે જ ઇસ્લામમાં સબ્રને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવ્યું છે. સબ્ર એટલે સંતોષ. જે મળ્યું છે તેમાં સંતોષ માનવો. “ખુદાએ મને જે કઈ આપ્યું છે તે મને મારી લાયકાત કરતા વધારે છે” તેમ માનીને જીવનાર માનવી કયારે દુ:ખી થતો નથી. હતાશ થતો નથી.

અંતમાં આત્મહત્યા અંગે હઝરત ઈમામ બુખારીનું એક અવતરણ કહી વાત પૂરી કરીશ. હઝરત ઈમામ બુખારી કહે છે,
“કોઈ પણ વ્યક્તિ મૌત આવ્યા પહેલા મૌતની તમન્ના ન કરે. અને ન તો એ માટે પ્રાર્થના કરે. કારણ કે મૌત આવ્યા પછી બધા જ આમાલો પૂર્ણ થઇ જાય છે. જીવન હશે તો જ કશુંક નેક કરવાની તક રહેશે. જીવન જ નહિ હોય તો પછી કશુજ નહી હોય”

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Evaluative Report of the Department of History & Culture

Evaluative Report of the Department
1 Name of the Department : Department of History and Culture
2 Year of establishment : 1963
3 Is the Department part of a School/Faculty of the university? : Yes, University
4 Names of programmes offered (UG, PG, M.Phil., Ph.D., Integrated Masters; Integrated Ph.D., D.Sc. D.Litt., etc.) : : UG, PG, M.Phil., Ph.D.
Certificate Course in Archival Science
5 Interdisciplinary programmes and departments involved : To limited extend.
6 Courses in collaboration with other universities, industries, foreign institutions, etc. : Nil
7 Details of programmes discontinued, if any, with reasons : Nil
8 Examination System : Annual / Semester /
Trimester /Choice Based Credit System : Nil
9 Participation of the department in the courses offered by other departments : Nil
10 Number of teaching posts sanctioned, filled and actual (Professors/Associate Professors/Asst. Professors /Others) :

Sanctioned Filled Actual (Including CAS & MPS)
Professor 03 1 01 (Direct)
Associate Professor 02 1 01 (Direct) + 03 (CAS) = 04
Asst. Professor 05 5 2 (Direct)
Others 0 0 00

11 Faculty profile with name, qualification, designation, area of specialization, experience and research under guidance

Name Qualification Designation Specialization No. Of
Years of
Experience No. of Ph.D./
guided for
the last 4

Dr. Mehboob Desai


Prof & Head, Department of History & Culture, Gujarat Vidyapith History of Freedom Movements
And Medieval History

35 Years Experience

Dr.Munjal Bhimdadkar
M.A., M. Phil.,
Associate Professor
Epigraphy and Numismatics
20 Years Experience
M. Phil.-5


Dr. Binduvasini Joshi
M.A., M. Phil.,
Associate Professor
Modern Indian History And Archival Studies
28 Years
M. Phil.-4

Dr. Kanaiyalal R. Nayak M.A., M. Phil.,
Associate Professor
Tourism, Archeology, Museology, Culture, Archives, Education, History of Gujarat. 18 Years Experience

Dr. Rajendra Revashankar Joshi
M.A., M. Phil.,
Associate Professor
Ancient History, Tourism, Indian Culture. 15 Years Experience
Dr. Vikram Singh Amarawat M.A., Ph.D. Assistant Professor Medieval Indian History & Historiography 06 Years Experience
Dr. Zenamabibi Amumiya Kadari M.A., Ph.D. Assistant Professor Ancient History. Modern World History. Modern History 05Years Experience

12 List of senior Visiting Fellows, adjunct faculty, emeritus professors :
List of Senior Visiting Fellows is as under
1. Prof. Makrand Mehta
Rtd. Professor & Head, Department of History, Gujarat University, Ahmedabad.
2. Dr. Arun Vaghela
Associate Professor, Department of History, Gujarat University, Ahmedabad.
3. Prof. Usha Bhatt
Rtd. Professor & Head, Department of History, Gujarat University, Ahmedabad.
4. Prof. Shirin Mehta
Rtd. Professor & Head, Department of History, Gujarat University, Ahmedabad.
5. Dr. Shailesh Solanki
Principal, Gujarat College, Ahmedabad.
6. Dr. Jagdish Chaudhary
Principal, S.V. College, Ahmedabad.
7. Dr. Laxman Vadhera
Head, Department of History, Samaldas Arts College, Bhavnagar.
8. Dr. Haribhai Desai
Director, CERLIP, Vallabh Vidyanagar.
9. Prof. Meena Gour
Professor, Department of History, M.S. University, Udaipur.
10. Dr. Jayendra Bhosle
Professor, Department of History, Pune University, Pune.
11. Prof. Prafula Raval
Professor & Head, Department of History, Saurashtra University, Rajkot.
12. Dr. Aamrendra Kumar
Assistant Professor, Shanti Niketan, Kolkatta.
13. Prof. Jaykumar Shukla
Rtd. Professor & Head, Department of History, H.K. Arts College, Ahmedabad.
14. Dr. M.J. Parmar
Associate Professor & Head, Department of History, M.K. Bhavnagar
University, Bhavnagar.
15. Dr. Janak Gadhavi
Lecturer , Department of History, Gujarat College, Ahmedabad.
16. Prof. Balvant Jani
Rtd. Professor & Head, Department of Gujarati, Saurashtra University, Rajkot.
17. Mr. Sadiq Noor Pathan
Rtd. Programme Director, All India Radio, Ahmedabad.
18. Mr. Dhimant Purohit
Rtd. Programme Director, Aaj Tak, Delhi.
19. Dr. Falguni Parikh
Head, Department of History , H.K. Arts College, Ahmedabad.
20. Dr. Harsh Brahmbhatt
Well known Poet of Gujarat, Ahmedabad.
21. Dr. Bharati Shelat
Rtd. Director, B.J.Vidya Bhavan, Ahmedabad.
22. Dr. Thomas Parmar
Head, Department of Indian Culture, H.K. Arts, College, Ahmedabad.
23. Dr. R.T.Savaliya
Director, B.J. Vidya Bhavan, Ahmedabad.
24. Dr. Ambadan Rohadia
Associate Professor, Department of Gujarati, Saurashtra University, Rajkot.
13 Percentage of classes taken by temporary faculty – programme-wise information : Nil
14 Programme-wise Student Teacher Ratio
: 20:01
15 Number of academic support staff (technical) and administrative staff sanctioned, filled and actual :
1. Shri. Rafiqa Sultana Saiyad – Museum curator

Sanctioned Filled Actual
Technical Staff 1 1 1
Administrative staff

16 Research thrust areas as recognized by major funding agencies : Yes
UGC (SAP) in Year 1992 to 1997:
First phase : 1997 to 2002 :
Second Phase :
Major thrust areas for DSA
1. Archaeological Studies.
2. History of freedom struggle.
3. Archival Science.

17 Number of faculty with ongoing projects from a) national b) international funding agencies and c) Total grants received. Give the names of the funding agencies, project title and grants received project-wise :

Research Projects Year Number Title of the project Name of the funding agency Total Grant Received
Projects by


1 Documents of Veneration presented to Mahatma Gandhi Vardha Trust, Ahmedabad 1,35,000/-



Hindu-Muslim Harmony in Gujarat: A Historical Study IASE Deemed
Rajasthan 1,00,000/-

18 Inter-institutional collaborative projects and associated Grants received : Nil
a). National collaboration. b). International collaboration
19 Departmental projects funded by DST-FIST; UGC-SAP/CAS, DPE; DBT, ICSSR, AICTE, etc.; total grants received : Nil.
20 Research facility / centre with :
1. Gujarat Vidyapith Museum.
2. Morarji Desai Museum.
3. Copy Right Department of Gujarat Vidyapith.
4. Archival Cell.
5. Archival Conservation & Preservation Laboratory
21 Special research laboratories sponsored by / created by industry or corporate bodies : Nil
22 Publications:
• Number of papers published in peer reviewed journals (national / international) :

S,No Name of Authors and Co-authors Title of research papers Name of journal Whether the journal is state/National/international ISSN Publication detail (Year volume number and page number of paper Impact factor of journal/citation index
1. Dr.Mehboob Desai Rise, Development and Effect of Sufism in Gujarat The International Journal of History & Social Sciences,
University of Karachi,Pakistan International

November, 2012

शिक्षण में सर्जनात्मकता : एक अघ्ययन Opinion National February, 2013

Geeta And Quran “Vidyapith” State 0976-5794 April-May ,2014
2. Dr. Binduvasini Joshi भारतीय अंको: उनकी ळेखन पघ्दतिर्यां और शैळीर्यां “Vidyapith” State 0976-5794 January –June, 2012
Vol.50,Issue 1-2,
P. 5-19
एक जप्त बंगाळी कृति: पथेरदाबी Vidyapith State 0976-5794 July- December,
Vol.50,Issue 3-4,
Page. 06-20
3 Dr. Munjal Bhimdadkar Namno Mahima: Atihashik Pariprekshyman Atulya Varso State 23214880 November2014 to January 2014
Page.No.23 – 24

Sthal Namo Na Pariprekshyman Ma Bharuch Atulya Varso State 23214880 Julay,2014
Page No,04-05

Aitihasik Paripraksh ma Dr. Bhimrav Ambedkar Aashwast
Madhya Pradesh National 2010
Girnar na Sail Lekhonu Aitihasik Mahattva Bhatigal Saurashtra State Jan- Feb,2011
Page No.17-21
4 Dr. Kanaiyalal R. Nayak “गुजरात में प्रागैतिहासिक संस्कृति एक अध्ययन Shabdabrahm State 2320-0871 2014
“Sanskrutik Itihasna Strot Rupe Sadra: Ek Pravasan Sthal.” Vidyapith State 978-93-82124-85-6.
5 Dr. Rajendra Revashankar Joshi Sardar Vallbhbhai Patel Sangrahalay Surat-“Atulya Varso” Atulya Varso State 2321-4880 November 2013-January 2014. Ank.3
6 Dr. Zenamabibi Amumiya Kadari पालीताणा राज्यनो चा नो विशिष्ट कायदो ATULYA VARSO State 2321-4880 2014
14 – 16
इशळामीक साहित्यमें सोमनाथ VIDYANAGAR State 0976-9809 2013
“Vadodara State Museum nu Aetihasik Mahatva” GUJARATNA AETIHASIC STHALO (Lekh sangrah) State 978-81-925293-1-8. 2013

2. Books with ISBN with details of publishers
S,No Name of Authors and Co-authors Title of Book Name of Publisher Whether the publisher is state/National/International ISBN Publication Year
1. Dr. Mehboob Desai Islam and Non-Violence Gyan Publication,
New Delhi State 9788121210263 2011

Mehboob Desai
Vyaktitva ane Vangmay Parshwa
Ahmedabad State 9789382124214 2012

Rahe Roshan Parshwa
Ahmedabad State 978-93-5108-89-3
October 2014
मोहम्मद पेगम्बर के अमर सूत्रों
(उपदेश) Flamingo publication,
Ahmedabad State 978-93-82352-28-7

December 2013
प्रवासन सिघ्घात एवं व्यवहार Gurajar Granth Ratna
Ahmedabad State 978-81-8480-740-0

May 2012

• Monograph :
• Chapters in Books :
• Edited Books : 02

No Title
Years Publication

Gandhiji : Ek Rashtriya Sevak
(Prof. Mehboob Desai)
स्मरणिका: ळोक शिक्षा परिषद,तृतीय अघिवेशन
Prof. Dr. Binduvasini Joshi 2010

2010 Parshwa Publication, Ahmedabad

Gujarat Vidypith

• Citation Index- range/average :
• SNIP : –
• SJR : –
• Impact Factor – range / average : –
• h-index : –
23 Details of patents and income generated : Nil
24 Areas of consultancy and income generated : Nil
25 Faculty selected nationally / internationally to visit other laboratories / institutions/industries in India and abroad. :
Prof. Mehboob Desai Invited for
1. Lecture at Tasmania University, Department of Philosophy,
Hobart, Australia-2015
2. Lecture at Bostan University, Boston, USA-2015
3. Lecturer at Sahitya Parishad, Philadelphia, USA-2015
4. Annual Function at Gujarati Samaj, Melbourn,
Australia- 2015.

26 Faculty serving in :
(a) National committees (b) International committees (c) Editorial Boards:
1. Prof. Mehboob Desai
National committees
1. Advisory member of All India Radio, Rajkot from 1984-1987
2. On Expert list, Various Committees, New Delhi (on the subject of History)
3. Member of Hariom Ashram Sarvdharma Parishad, Sardar Patel
University, Vallabh Vidyanagar
4. Trustee of Darshak Itihas Nidhi , Ahmedabad
5. Member, Review and Selection Committee, Gandhi study Centers, University grants Commission, New Delhi
Editorial Boards
1. Co- editor of Gujarati Monthly Magazine “Tamanna” Published By Kutub Azad Publication, Bagasara.
2. Co – editor of Gujarati Monthly Magazine “Kodiyu” Published by Lok Bharati, Sanosara.
3. Member of Editorial board “Think Different”, International
Multidisciplinary Journal, Published by Matushri Foundation, Botad.
4. Member of Editorial board The Indian Writer, E- Journal Published by Matushri Foundation, Botad.
2. Dr. Binduvasini Joshi
1. Editorial board to Gujarat Vidyapith in2008-2010
27 Faculty recharging strategies (UGC, ASC, Refresher/orientation programs, workshops, training programs and similar programs). :
 Senior Faculty Member Prof. Mehboob Desai.
delivered lectures in Refresher, Workshop and
Orientation Programmes as under.
1. Lecture delivered on “Characteristics of Ideal teacher” in Refresher Course at UGC : Academic Staff College, Saurashtra University, Rajkot on 23 December 2014.
2. Lecture delivered on “Excellence in Teaching-Learning Method” in Orientation Programme at UGC: Academic Staff College, Saurashtra University, Rajkot on 23 December 2014.
3. Lecture delivered on “Creativity in Educational Process” in Orientation Programme at UGC: Academic Staff College, Saurashtra University, Rajkot on 23.09.2014.
4. Every year Lectures delivered in Refresher Course & Orientation Programme at Staff Training College, S.P. University, Vallabh Vidyanagar
 Dr. Binduvasini Joshi : (Attended)
1. Inter university Workshop organized by Department of
History & Culture, Gujarat Vidyapith, Ahmedabad on 8-03-2013 on the occassion of world Women’s Day.
2. The refresher course in History organized by ASC,
Jamia Millia Islamia, New Delhi from 5-8-2009 to 27-8-2009.
3. The workshop on ” Vyakti Svatantray ane Samajik Nyay”
Organized by Gujarat Vidyapith, Ahmedabad, for research
guide from 1-05-2009 to 9-5-2009.
28 Student projects :
• percentage of students who have done in-house projects including inter-departmental projects : 100%
• percentage of students doing projects in collaboration with other universities/industry/institute : Nil
29 Awards/recognitions received at the national and international level by :
• Faculty : 01
• Doctoral / post-doctoral fellows :
• Students : 02

Prof. Mehboob Desai
Award from Government of Gujarat on 29 January 2012 for Research and Writing by Chief Minister of Gujarat Shri Narendrbhai Modi and Governor of Gujarat Dr. Kamla Beniwal.

Doctoral / post doctoral fellows
S,No Name of student Name of Award Year Level of award (state/Regional/National/International) Name of agency/institute/organization giving the award
1. Ashok Rathod Rajiv Gandhi National Fellowship for Ph.D. 2011 National U.G.C

• Students / Fellow
S, No Name of student Name of Award Year Level of award (state/Regional/
National/International) Name of agency/institute/
organization giving the award
1. Gordhanbhai
Rohit Rajiv Gandhi National Fellowship for M.Phil. 2009 National U.G.C

2. Truptiben
Acharya Rajiv Gandhi National Fellowship for M.Phil. 2011 National U.G.C

30 Seminars/ Conferences/Workshops organized and the source of funding (national/international) with details of outstanding participants, if any. :

S, No Nature of programme Title of programme Duration Venue Number of participants Number and of eminent participants Amount of financial assistance receved Name of financial institute
1. State level Seminar ळोक संस्कृति,कंठस्थ परंपरा का साहित्य और ऐतिहासिक तथ्यों 28-01-2014 Gujarat Vidyapith,
Ahmedabad 150 10 Sponsored by JhaverchandMeghani Lok Sahitya Kendra, Rajkot Saurashtra University, Rajkot
2. National
Seminar Grass Root Workers of Gandhian Era 1920-1947 20 to 21 Dec.,2013 Gujarat Vidyapith,
Ahmedabad 75 15 Rs.85,000/- Department of History and culture,
Gujarat Vidyapith
3. Workshop Inter University Workshop 8 March ,2013 Gujarat Vidyapith,
Ahmedabad 150
Students 05 Sponsored by
Gujarat Vidyapith,
Ahmedabad Department of History and Culture,
Gujarat Vidyapith,and Gujarat University, Ahmedabad
4. National conference The 10th Annual National conference of Indian Society for Buddhist Studies 17 to 19 September,
2010 Gujarat Vidyapith,
Ahmedabad 250 10 90,000/-
Indian Society for Buddhist Studies, ,Jammu and Department of History and culture,
Gujarat Vidyapith,Ahmedabad
5. Regional Seminar Maniben Patel:Life and Work 17th
September, 2010 Gujarat Vidyapith,
Ahmedabad 150 10 Gujarat Vidyapith
10,000/- Gujarat Itihas Parishad & Department of History& Culture Gujarat Vidyapith,

31 Code of ethics for research followed by the departments :
The theme of research and dissertation is covered the Gandhian philosophy and ethics. So students Learn and Know Gandhian values in the life.
Antiplagarism & Research Methodology is Taught

32 Student profile programme-wise :
(A) B.A.. (UG)

Years Application Received Before three Years Selected Candidates Before three Years Pass Candidates
2010 137 – 26 – 100 –
2011 123 – 30 – 90.4 –
2012 118 18 56 18 80.7 100
2013 51 00 33 00 – –
2014 49 17 35 17 – –
2015 31 10 19 10 – –

(B) M.A. (PG)

Years Applications Received Before two Years Selected Candidates Before two Years Pass Candidates (%)
2009 23 04 100 100
2010 50 13 15 01 100 100
2011 30 04 13 04 100 100
2012 10 05 07 03 100 100
2013 14 03 07 02 – –
2014 11 00 11 00 – –
2015 34 10 32 10 – –

M.Phil & Ph.D.


No. of passed Candidates
M. phil. Ph.D.
2009-10 06 00 02 00
2010-11 04 00 00 00
2011-12 00 02 02 01
2012-13 01 00 00 00
2013-14 03 00 02 01
2014-15 02 00 01 00

33 Diversity of students :
Name of the Programme (refer to question no.4) % of students from the same university % of Students from other universities within the State % of Students from universities outside the State % of students from other countries

34 How many students have cleared Civil Services and Defence Services examinations, NET, SET, GATE and other competitive examinations? Give details category-wise. : Yes,

Years Civil Services NET/SLET GATE Defence Others
2014-15 00 00/00 —- —— —–
2013-14 01 00/00 00/00 —— —–
2012-13 —– —– —– —— ——
2011-12 —– —– —- —– ——
2010-11 —– 00/02 —– —— —–
2009-10 —– 00/01 —– —– —–
2008-09 —- —— —– —— —–

Many Students Clear state police, primary teacher and banking service examination.

35. Student progression
Student progression Percentage against enrolled
UG to PG 50
PG to M.Phil. 01
PG to Ph.D. 00
Ph.D. to Post-Doctoral 00
• Campus selection
• Other than campus recruitment NA
Entrepreneurs NA
36. Diversity of staff
Percentage of faculty who are graduates
of the same university Nil
from other universities within the State 100
from universities from other States from Nil
universities outside the country Nil

37 Number of faculty who were awarded M.Phil., Ph.D., D.Sc. and D.Litt. during the assessment period
: Nil
YEAR M.Phil. Ph.D.
2014-15 — —
2013-14 — —
2012-13 — —
2011-12 — —
2010-11 — —
2009-10 — —
2008-09 — —

38 Present details of departmental infrastructural facilities with regard to :
a. Library:
2550 Nos. Books, 15 Nos. Journals : Yes
b. Internet facilities for staff and students: : Yes
c. Total number of class rooms : 03
d. Class rooms with ICT facility : 03
e. Student’s laboratories : Yes
f. Research laboratories : No

39 List of doctoral, post-doctoral students and Research Associates :

a) From the host institution / university :
Sr. No Student Name Category Name of Guide Registration Date
1. Sandip Goswami OBC Dr.Mehboob Desai 19-09-2014
2 Bhavin Parmar SC Dr.Mehboob Desai 08-09-2014
3 Mukesh Ahir SC Dr.Munjal Bhimdadkar 08-09-2014
4 Harshad Memakiya OBC Dr.Munjal Bhimdadkar 08-09-2014
5. Mehul Gabu OBC Dr.Binduvasini Joshi 08-09-2014
6. Krunal Makwana SC Dr.Binduvasini Joshi 08-09-2014
7. Trupti Acharya SC Dr.Munjal Bhimdadkar 13-08-2013
8. Varsha Vala OBC Dr.Munjal Bhimdadkar 16-08-2012
9. Krunal Patel General Dr.Binduvasini Joshi 25-02-2012
10. Ashokbhai Rathod SC Dr.Munjal Bhimdadkar 25-07-11

b) From the other institution / universities : Nil

40 Number of post graduate students getting financial assistance from the
university :
Scholarships paid by Social Welfare Department (SC)

Years Programe Number of Students Amount paid for Scholarship
2014-15 M.A. 1 17175
M. Phil. 5 101900
2013-14 M.A. 5 95240
2012-13 M.A. 6 49140
2011-12 M.A. 3 49350
2010-11 M.A. 2 33950
2009-10 M.A. 2 27750
Ph.D. 1 12760

Years Program Number of Students Amount paid for Scholarship
2014-15 M.A. 23 478380
2013-14 M.A. 22 352960
M. Phil. 01 12867
2012-13 M.A. 08 135640
2011-12 M.A. 10 171450
2010-11 M.A. 12 154140
2009-08 M.A. 10 118900
Years Program Number of Students Amount paid for Scholarship
2014-15 M.A. 15 992700
2013-14 M.A. 4 29390
2012-13 M.A. 4 29120
2011-12 M.A. 2 9440
2010-11 M.A. 4 20340
2009-10 M.A. 3 14160
Scholarships paid by Gujarat Vidyapith
Years Program Number of Students Amount paid for Scholarship
2014-15 M.A. 10 50000
2013-14 M.A. 10 50000
M.Phil. 01 6500
2012-13 M. Phil. – –
2011-12 M.A. 01 6500
2010-11 M.A. 05 25000
2009-10 M. Phil. 06 12000

Rajiv Gandhi National Fellowship (M.Phil.)
Sr. No Name Date of Admission Date for Fellowship Paid Amount
1 Trupti Rajendraprasad Acharya 23-07-07 18-07-11 189275.00
2 Gordhanbhai Mangalbhai Rohit 24-09-10 19-03-11 113543.00

41 Was any need assessment exercise undertaken before the development of new programme(s)? If so, highlight the methodology : Yes
by Questioner and Feedback of Students.
42 Does the department obtain feedback from :
a. Faculty on curriculum as well as teaching learning evaluation? If yes, how does the department utilize the feedback? : Yes,
b. Students on staff, curriculum and teaching-learning-evaluation and how does the department utilize the feedback? : Yes
c. Alumni and employers on the programmes offered and how does the department utilize the feedback? :
43 List the distinguished alumni of the department (maximum 10) :

1. Shri. Mahendra Chauvhan, Collector, Bhavnagar
2. Shri Chandrakant Pandya
Ex.Director, Gujarat State Archives,Gandhinagar.
3. Shri Ashok Desai
Ex.Directore ,Gujarat State Archives, Gandhinagar.
4. Dr.Dinesh Bhatt
Research officer and consultant, Sardar Patel Statue of Unity,
Govt. of Gujarat ,Gandhinagar.
5. Dr.Kanaiyalal Nayak
Co-ordinator, M.D.Gramseva Mahavidyalaya ,Sadra.
6. Dr.Munjal Bhimdadkar
Associate Professor, Department of History and Culture,
Gujarat Vidyapith, Ahmedabad.
7. Shri Bhavin Parmar
Assistant Professor, Govt. Arts College, Dhanpur, Dist. Godhara.

8. Dr.Rajesh Jadav
Assistant Professor, Kavi shri Botadkar Arts and
Commerce College, Botad.
9. Miss, Haseena Babariya
Assistant Professor, Government Arts College, Surendranagar.
10. Dr.Rameshbhai Chauhan
Assistant Professor, Navgujarat College, Ahmedabad.
11. Dr. Dilipbhai Chaudhary
Assistant Professor, Department of History, S.P.University, Vallabh
12. Shri Motibhai Devu
Assistant Professor, Sadra.
13. Dr. M .J. Parmar
Associate Professor & Head, Department of History,
Bhavnagar University , Bhavnagar.
14. Dr.Ganesh Gamit
Assistant Professor,Department of History, Kansagra Arts
College, Rajkot.
15. Shri Harshad Patel
District Education Officer, Gandhinagar.
16. Shri Ashok Vasava
Gramshilpi, Karutha, Taluka Mandvi, Dist-Surat.
17. Shri Kishor Chaudhary
Assistant Professor, Department of History, Sabarmati Arts
College, Ahmedabad.

44 Give details of student enrichment programmes (special lectures/workshops/seminar) involving external experts :
1. Organized Lecture series of subject Experts in every semester.
2. Every Friday Class Room Group Discussion organized.
3. Academic and Historical Tour organised in every semester.

45 List the teaching methods adopted by the faculty for different programmes. :
1. Class Room Teaching
2. Seminar/Presentation
3. Assignment
4. Group Discussion
5. Film Show
46 How does the department ensure that programme objectives are constantly met and learning outcomes are monitored? :
by feedback of Students
The department has several internal meeting about the current curriculum activities for try to improvement for students.
47 Highlight the participation of students and faculty in extension activities :
1. Gram Jivan Padyatra
2. N.S.S Camp.
3. Historical and Academic Tour.
4. Vibrant Gujarat summit.
48 Give details of “beyond syllabus scholarly activities” of the department :
1. Organized Guidance Lecture for the Preparation of GPSC and other Competitive Examination.
2. Seminar/Workshop of Multidisciplinary Subjects.
49 State whether the programme/ department is accredited/graded by other agencies? If yes, give details : Yes, Earlier UGC (SAP) was given.
50 Briefly highlight the contributions of the department in generating new knowledge, basic or apply :
1. Documentation of History of Gujarat Vidyapith in the context of Freedom Movements in India.
2. Research and Publication of History of Freedom Movements in Gujarat.
3. Maritime History.
4. Prepared a books of Tourism in Gujarati
5. Vocational Guidance Lectures for Students.

51 Detail five major Strengths, Weaknesses, Opportunities and Challenges (SWOC) of the Department :
• Strengths
1. Departmental Infrastructure
2. Copyright Department
3. Village and Middle Class Students
4. Skilled Faculty Members

• Weaknesses
1. Language Problems

• Challenges
1. Student aptitude for field work
2. Job opportunity less
3. Utilizing untapped resources
• Opportunities
1. Life Long Education
2. Projective and consulting Approach
3. Spreading Gandhian philosophy
52 Future plans of the Department :
1. To set a Museum of Documents of veneration presented to Mahatma Gandhi
2. Collection Of Historical Records regarding Mahatma Gandhi and Freedom
Movements of India.
3. History of untouched Areas of Gandhian Era.
4. Diploma Course in Tour and Travels.
5. Diploma /Certificate Courses For Museum Curator & Guide.
6. Study to untouched Area of Freedom Movements in Gujarat.

Declaration by the Head of the Institution

I Certify that the data included in this Self-Study Report (SSR) are true to the best of my knowledge.
This SSR is prepared by the institution after internal discussions, and no part thereof has been outsourced.
I am aware that the Peer team will validate the information provided in this SSR during the peer team visit.

Signature of the Head of the institution

With seal:


Leave a comment

Filed under Uncategorized